16 აპრილი, სამშაბათი, 2024

„ხიდ­ჩა­ტე­ხი­ლო­ბის“ სწავ­ლე­ბი­სათ­ვის

spot_img
გულ­ვარ­დი ბოლ­ქ­ვა­ძე
ხუ­ლოს მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის სოფ. კორ­ტო­ხის სა­ჯა­რო სკო­ლის ქარ­თუ­ლი ენი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის უფ­რო­სი  მას­წავ­ლე­ბე­ლი

 

 

ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის შე­მოქ­მე­დე­ბის შე­სა­ხებ შე­უძ­ლე­ბე­ლია გვქონ­დეს გარ­კ­ვე­უ­ლი წარ­მოდ­გე­ნა, თუ არ გან­ვი­ხი­ლავთ კი­დევ ერთ ნა­წარ­მო­ებს, რო­მე­ლიც მის პო­ე­ტურ მოღ­ვა­წე­ო­ბას თით­ქოს ამ­თავ­რებს. ეს გახ­ლავთ მოთხ­რო­ბა „ოთა­რა­ანთ ქვრი­ვი“. აქ კი­დევ ერ­თხელ გა­დაშ­ლი­ლია „ამ უთავ­ბო­ლო და უს­წორ-მას­წო­რო წუ­თი­სოფ­ლის სა­ჭირ­ბო­რო­ტო და წყევ­ლა-კრულ­ვი­ა­ნი სა­კითხე­ბი“.

ამ უს­წორ-მას­წო­რო წუ­თი­სოფ­ლის ერთ-ერ­თი სა­ჭირ­ბო­რო­ტო სა­კითხის გაშ­ლი­სათ­ვის ილი­ას გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი აქვს თა­ვი­სი ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი პო­ე­ტუ­რი ხერ­ხი – ორი წო­დე­ბის – თა­ვა­დაზ­ნა­უ­რო­ბი­სა და და გლე­ხო­ბის და­პი­რის­პი­რე­ბა. თა­ვა­დაზ­ნა­უ­რო­ბის წარ­მო­მად­გე­ნელ­ნი არი­ან არ­ჩი­ლი და მი­სი და კე­სო, გლე­ხე­ბი­სა – ოთა­რა­ანთ ქვრი­ვი და მი­სი შვი­ლი გი­ორ­გი.

და­იმ­ს­ხ­ვ­რა ბა­ტონ­ყ­მუ­რი წყო­ბი­ლე­ბა. ამ უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნეს მოვ­ლე­ნას დი­დი თუ პა­ტა­რა სი­ხა­რუ­ლით შე­ე­გე­ბა. თით­ქ­მის ყვე­ლა მწე­რალ­მა მას­ში გლე­ხო­ბის ბედ­ნი­ე­რი მო­მა­ვა­ლი და­ი­ნა­ხა, ილია კი დუმ­და. დუმ­და, რად­გან იცო­და, რომ უმი­წოდ გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბულ გლე­ხო­ბას მძი­მე ჭა­პა­ნი უწინ­დე­ბუ­რად უნ­და ეწია. გა­დი­ო­და დრო… ცხოვ­რე­ბა­ში მარ­თ­ლაც დი­დი ცვლი­ლე­ბე­ბი ხდე­ბო­და; შე­იც­ვა­ლა თა­ვა­დაზ­ნა­ურ­თა და გლე­ხო­ბის და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა (ფსი­ქო­ლო­გი­აც). სწო­რედ ეს სა­კითხი გა­ა­შუ­ქა ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძემ საქ­ვეყ­ნოდ ცნო­ბილ „ოთა­რა­ანთ ქვრივ­ში“, რო­მე­ლიც ბა­ტონ­ყ­მო­ბის გა­და­ვარ­დ­ნის შემ­დეგ და­ი­წე­რა (1887 წელს).

მოთხ­რო­ბა­ში ილი­ას­თ­ვის ჩვე­უ­ლი სიბ­რ­ძ­ნი­თა და სი­დინ­ჯი­თაა გა­ა­ნა­ლი­ზე­ბუ­ლი თა­ვა­დაზ­ნა­ურ­თა და გლე­ხო­ბის ურ­თი­ერ­თ­და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა, მა­თი მდგო­მა­რე­ო­ბა 1864 წლის რე­ფორ­მის შემ­დეგ. აქ ავ­ტორ­მა ნათ­ლად დაგ­ვა­ნა­ხა, რომ ბა­ტონ­სა და ყმას შო­რის უფ­ს­კ­რუ­ლია, ხი­დია ჩა­ტე­ხი­ლი.

„ოთა­რა­ანთ ქვრივ­ში“ მწე­რალ­მა გლე­ხო­ბი­სა და თა­ვა­დაზ­ნა­უ­რო­ბის და­კავ­ში­რე­ბა ადა­მი­ა­ნის ყვე­ლა­ზე დი­დი და ამა­მაღ­ლე­ბე­ლი გრძნო­ბით – სიყ­ვა­რუ­ლით გა­ნიზ­რა­ხა, მაგ­რამ ეს უზე­ნა­ე­სი გრძნო­ბაც უძ­ლუ­რი აღ­მოჩ­ნ­და, მათ შო­რის, ჩა­ტე­ხი­ლი ხი­დის გა­სა­მარ­თ­ლებ­ლად. „წმინ­და შუ­ქი გი­ორ­გის მშვე­ნი­ე­რი სუ­ლი­სა ამაო და უქ­მად-ღა ჯა­ვარ­სა­ვით ეფი­ნე­ბო­და ცივ კე­დელს“, რო­მე­ლიც კე­სოს გუ­ლის კა­რებს აჰ­ფა­რე­ბო­და. გი­ორ­გის „ბრმა გუ­ლი დახ­ვ­და გვა­რიშ­ვი­ლო­ბის ცხრაკ­ლი­ტუ­რით და­კე­ტი­ლი“.

ილი­ამ გი­ორ­გი ადა­მი­ა­ნის ყვე­ლა და­დე­ბი­თი თვი­სე­ბით შე­ამ­კო. მოთხ­რო­ბა­ში ამ­ბობს კი­დეც: „ერ­თი დო­ინ­ჯის შე­მოყ­რა­ღა აკ­ლია, თო­რემ თა­ვა­დიშ­ვი­ლია და თა­ვა­დიშ­ვი­ლი“ და, აი, ამ გა­მორ­ჩე­ულ პი­როვ­ნე­ბას, მაგ­რამ გლეხს, შე­უყ­ვარ­და თა­ვა­დის ქა­ლი კე­სო.

არ­ჩი­ლი და კე­სო „მო­ნა­ნიე აზ­ნა­უ­რე­ბი“ არი­ან. ისი­ნი არ ჰგვა­ნან თა­ვი­ანთ წი­ნაპ­რებს და ცდი­ლო­ბენ, მა­თი ცოდ­ვე­ბი გა­მო­ის­ყი­დონ. ნას­წავ­ლი, გა­ნათ­ლე­ბუ­ლი და-ძმა კარგ ურ­თი­ერ­თო­ბა­შია გლე­ხო­ბას­თან, მაგ­რამ მათ შო­რის უფ­ს­კ­რუ­ლია, ხი­დია ჩა­ტე­ხი­ლი და ამას ორი­ვე მხა­რე გრძნობს. გი­ორ­გიმ კე­სოს სიყ­ვა­რუ­ლის გამ­ხე­ლა იმი­ტომ ვერ გა­უ­ბე­და, რომ იცო­და, „ის ვინ და კე­სო ვინ?“

გი­ორ­გის ტრა­გი­კუ­ლი სიკ­ვ­დი­ლი გახ­და აუცი­ლე­ბე­ლი, რომ და-ძმას და­ბინ­დუ­ლი გო­ნე­ბა გა­ნა­თე­ბო­დათ, თვა­ლე­ბი ახე­ლო­დათ.

არ­ჩილ­მა მწა­რედ ამ­ხი­ლა კე­სო, თა­ვი­სი თა­ვი და მთე­ლი წო­დე­ბა, რო­მელ­მაც მათ გუ­ლის კა­რი და­უხ­შო და თვა­ლე­ბი და­უბ­რ­მა­ვა „ხიდ­გაღ­მა და­წე­რი­ლი ცხოვ­რე­ბის წიგ­ნის“ წა­სა­კითხად.

„ოთა­რანთ ქვრივ­ში“, ხიდ­ჩა­ტე­ხი­ლო­ბის პრობ­ლე­მას­თან და­კავ­ში­რე­ბით, ილი­ას პო­ზი­ცი­ის გა­სარ­კ­ვე­ვად, მოს­წავ­ლე­ებს ერ­თხელ კი­დევ გა­ვახ­სე­ნებთ არ­ჩი­ლი­სა და კე­სოს დი­ა­ლოგს.

არ­ჩილ­მა ჰკითხა დას: „გაჰ­ყ­ვე­ბო­დი თუ არა გი­ორ­გის? – არ მიყ­ვარ­და და არ გავ­ყ­ვე­ბო­დი“ – უპა­სუ­ხა ქალ­მა და იგი იმ წუთ­ში გულ­წ­რ­ფე­ლი იყო, მა­გრამ ძმამ და­უ­რი­დებ­ლად  მი­ა­ხა­ლა: „არ გიყ­ვარ­და იმა­ვე მი­ზე­ზით, რა მი­ზე­ზი­თაც არ შე­ირ­თავ­დი… გლეხ­კა­ცი იყო… აბა, შე­ნი ტო­ლი კა­ცი ყო­ფი­ლი­ყო, სიყ­ვა­რულს ხომ მი­უხ­ვ­დე­ბო­დი“…

არ­ჩილ­მა აქ მი­სი წო­დე­ბის უმ­წე­ო­ბა და უსუ­სუ­რო­ბა გა­მო­ა­აშ­კა­რა­ვა, ცხა­დად და­ი­ნა­ხა, გლე­ხო­ბა­სა და თა­ვა­დებს შო­რის, ხა­ხა­და­ღე­ბუ­ლი უფ­ს­კ­რუ­ლია, ერთ ნა­პირ­ზე გლე­ხე­ბი დგა­ნან, მე­ო­რე­ზე – თა­ვა­დე­ბი და ერ­თ­მა­ნე­თის აღარ სჯე­რათ.

გლე­ხო­ბამ არ­ჩი­ლი­სა და კე­სოს წრფე­ლი ცრემ­ლიც ვერ და­ა­ფა­სა: „კა­ცი მო­იდ­ნეს და ქვე­ყა­ნას ამით უბა­მენ თვალ­საო“. დი­ახ, ორი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი ქვე­ყა­ნა იყო უფ­ს­კ­რუ­ლის სხვა­დას­ხ­ვა მხა­რეს და, მათ შო­რის, მარ­ტო „ბრტყე­ლი ენა მწიგ­ნობ­რო­ბი­სა და ხარ­ბი ხე­ლი გა­უ­მაძღ­რი­სა“-ღა მო­ცი­ქუ­ლობ­და.

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ არ­ჩილ­მა იცის, გლე­ხი ხან­და­ხან უწ­მინ­დუ­რი იყო არა მარ­ტო თა­ვი­სი ტყა­პუ­ჭით, არა­მედ გუ­ლი­თაც, მაგ­რამ არც ის ავიწყ­დე­ბა, რომ ეს მხო­ლოდ ქა­ფი იყო, ჭუჭყი „მდუ­ღა­რე ცხოვ­რე­ბი­სა, თავ­ზე მოგ­დე­ბუ­ლი“, ხო­ლო ძირ­ში კი – დაწ­მენ­დი­ლი, სუფ­თა. ასე რომ არ ყო­ფი­ლი­ყო, მა­შინ რამ შექ­მ­ნა იმის­თა­ნა კა­ცუ­რი კა­ცი, რო­გორც გი­ორ­გი იყო, ან იმის­თა­ნა დე­და­კა­ცი, რო­გო­რიც ოთა­რა­ანთ ქვრი­ვია?

„ჩვენ რაც ვართ, გა­კე­თე­ბულ­ნი ვართ, ისი­ნი კი შექ­მ­ნილ­ნი. ჩვენ დაბ­ლან­დუ­ლი ვართ, ისი­ნი კი გვი­რის­ტით შე­კე­რილ­ნი, იმ გვი­რის­ტით, რო­მე­ლიც ბუ­ნე­ბამ იცის და ბუ­ნე­ბა – ხომ იცი, ოს­ტა­ტია. ისი­ნი ჩა­კი­რულ­ნი არი­ან, ჩვენ – დონ­დ­ლო­ნი, დუ­ნე­ნი“ – ამ­ბობს არ­ჩი­ლი. იგი გლე­ხო­ბა­ში ხე­დავს ძა­ლას, რად­გან გრძნობს, რომ  ხო­ლოდ „იქა ჰდუღს ძარ­ღ­ვებ­ში მო­ა­რუ­ლი სის­ხ­ლი, იქა სცემს სი­ცოცხ­ლის ძარ­ღ­ვი­ცა“.

არ­ჩი­ლი და კე­სო გი­ორ­გი­ში მხო­ლოდ კარგ მო­ჯა­მა­გი­რეს ხე­დავ­დ­ნენ, ხო­ლო რო­ცა მას­ში „მშვე­ნი­ე­რი სუ­ლი“ და „თაყ­ვა­ნის­მ­ცე­მე­ლი ღირ­სე­ბა“ და­ი­ნა­ხეს, უკ­ვე გვი­ა­ნი იყო. „ცხოვ­რე­ბის ხიდ­გაღ­მა და­წე­რი­ლი წიგ­ნი“, რო­მე­ლიც მათ წინ გა­და­ეშ­ალათ და წა­კითხ­ვა ვერ შეძ­ლეს, შე­ე­წი­რა უწ­მინ­დეს სიყ­ვა­რულს და თან წა­ი­ღო წრფე­ლი, მხურ­ვა­ლე ცრემ­ლი კე­სო­სი, მათ კი თა­ვის გა­სა­კითხად და­უ­ტო­ვა: „არა ვნა­ნობ, არაო!“…

არ­ჩილს უნ­დო­და, კე­სოს­თ­ვის „ხიდ­ჩა­ტე­ხი­ლო­ბის“ არ­სი გა­ე­გე­ბი­ნე­ბი­ნა და გა­ა­გე­ბი­ნა კი­დეც, რა­მაც თა­ვა­დის ქალს გულ­წ­რ­ფე­ლი ცრემ­ლი ადი­ნა, მაგ­რამ უფ­ს­კ­რუ­ლის ამო­სავ­სე­ბად, ჩა­ტე­ხი­ლი ხი­დის გა­სამ­რ­თე­ლებ­ლად სა­ჭი­რო იყო, ყვე­ლას შე­ეგ­ნო ის, რა­საც იმ­ჟა­მად და-ძმის გო­ნე­ბა ჩაწ­ვ­და: „ეგ ცრემ­ლი­ა­ნი ცოდ­ნა უკა­ნა სწვავს და ჰბუ­გავს. წი­ნა ჰნა­მავს და ამ­წ­ვა­ნებს. ეგ ნა­მი რომ გა­ბევ­რ­დე­ბა, მდი­ნა­რე წყლად იქ­ცე­ვა და მთელს ტივს მო­ი­ტანს, რომ ჩვენს შო­რის ჩა­ტე­ხი­ლი ხი­დი გა­ამ­რ­თე­ლოს და ეგ­რე ორ­სავ ნა­პირს გა­ა­ერ­თი­ა­ნებს. ეგ ცრემ­ლი­ა­ნი ცოდ­ნა, თუ ცოდ­ნი­ა­ნი ცრემ­ლი უკა­ნი­სა, – შუ­ქია წი­ნი­სა და შუ­ქი ხომ… და­საწყი­სია გან­თი­ა­დი­სა“…

გა­უცხო­ე­ბა ყოვ­ლის­მომ­ც­ვე­ლი პრობ­ლე­მაა. ხი­დია ჩა­ტე­ხი­ლი არა მარ­ტო სხვა­დას­ხ­ვა წო­დე­ბა­თა შო­რის, არა­მედ ერ­თ­სა და იმა­ვე კლა­სის წარ­მო­მად­გე­ნელ­თა, ადა­მი­ან­სა და სა­ზო­გა­დო­ე­ბას, დე­და-შვილს შო­რი­საც…

თუ გი­ორ­გი­სა და კე­სოს წო­დე­ბა თი­შავს, მა­შინ რა­ღამ გა­ა­ჩი­ნა უფ­ს­კ­რუ­ლი ოთა­რა­ანთ ქვრივ­სა და სო­სია მე­წის­ქ­ვი­ლეს შო­რის, რამ გა­ა­უცხო­ვა ისი­ნი ერ­თ­მა­ნე­თი­სათ­ვის?

რა მი­აჩ­ნია ილი­ას სა­ჭი­როდ „ხიდ­ჩა­ტე­ხი­ლო­ბის“, წუ­თი­სოფ­ლის ამ წყევ­ლაკ­რულ­ვი­ა­ნი სა­კითხის მო­საგ­ვა­რებ­ლად?

ამ სა­კითხ­თან და­კავ­ში­რე­ბით სა­ბო­ლოო დას­კ­ვ­ნის გა­მო­ტა­ნამ­დე, კარ­გი იქ­ნე­ბა, თუ მოს­წავ­ლე­ე­ებს დი­დი ილი­ას კი­დევ ერთ შე­გო­ნე­ბას მი­ვა­წო­დებთ, მღვდელს რომ ათ­ქ­მე­ვი­ნა „გლა­ხის ნა­ამ­ბობ­ში“: „რო­ცა, ჩე­მო ძმაო, ადა­მი­ანს პირს არი­დებ, მი­თამ ქრის­ტე-ღმერ­თი­სათ­ვის მო­გი­რი­დე­ბია პი­რი. იესომ ბრძა­ნა: – გან­კითხ­ვის დღეს გეტყ­ვი­თო: მწყურ­ვა­ლი ვი­ყა­ვი, არ მას­ვი­თო, მში­ე­რი ვი­ყა­ვი, არ მა­ჭა­მე­თო, შიშ­ვე­ლი ვი­ყავ, არ ჩა­მაც­ვი­თო, სნე­უ­ლი ვი­ყა­ვი, არ  მო­მი­ა­რე­თო, რო­ცა მეტყ­ვი­ა­ნო, უფა­ლო, სა­და გნა­ხეთ, რომ არ გიშ­ვე­ლე­თო? – მე გეტყ­ვით: – ყო­ვე­ლი გა­ჭირ­ვე­ბუ­ლი კა­ცი, თქვენ­გან არ­გა­კითხუ­ლი, მე ვი­ყა­ვიო, ესეა ძმაო! სხვა შენ­თ­ვის და შენ სხვის­თ­ვის, აი, გზა ცხოვ­რე­ბი­სა, აი, ხი­დი ცხო­ნე­ბი­სა, აი, გა­სა­ღე­ბი სა­მოთხი­სა!“…

ამ­გ­ვა­რად, ილი­ას გა­უცხო­ვე­ბის პრობ­ლე­მის მოგ­ვა­რე­ბის ერთ-ერთ აუცი­ლე­ბელ პი­რო­ბად სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ზნე­ობ­რი­ვი სრულ­ყო­ფა, ადა­მი­ა­ნის ზნეს­რუ­ლო­ბა, სრულ­ქ­მ­ნი­ლე­ბა, „ღმერ­თ­თან მი­ახ­ლე­ბა“ მი­აჩ­ნია.

 

გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი  ლი­ტე­რა­ტუ­რა:

♦ ქარ­თუ­ლი ენა და ლი­ტე­რა­ტუ­რა. მოს­წავ­ლის წიგ­ნი, მე-11 კლა­სი; ავ­ტო­რე­ბი: თაია ცხა­დაია, და­რე­ჯან კვან­ჭი­ა­ნი, თა­მარ ღო­ღო­ბე­რი­ძე, ნა­ნა კუ­ცია, ნა­ნა ღონ­ღა­ძე, ნა­თე­ლა მაღ­ლა­კე­ლი­ძე;

♦ ქარ­თუ­ლი ენა და ლი­ტე­რა­ტუ­რა. მას­წავ­ლებ­ლის ბიბ­ლი­ო­თე­კა. XIX სა­უ­კუ­ნის ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა IV;

♦ „ახა­ლი ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა“, II ტო­მი;

♦ რო­ზა დევ­და­რი­ა­ნი. ილია ჭავ­ჭა­ვა­ძის შე­მოქ­მე­დე­ბა.

ერთიანი ეროვნული გამოცდები

ბლოგი

კულტურა

მსგავსი სიახლეები