16 მაისი, ორშაბათი, 2022

საკუთარ თავს ოცნებები შენ თვითონ უნდა აუხდინო

spot_img
რუბრიკის „ქართველი სტუდენტები უცხოეთში″ სტუმარია მაია ინ­გო­როყ­ვა, იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სტუ­დენ­ტი
? მაია, რო­გორ გახ­სენ­დე­ბა მოს­წავ­ლე­ო­ბის პე­რი­ო­დი, შე­ნი მას­წავ­ლებ­ლე­ბი… გან­საზღ­ვ­რა თუ არა სკო­ლამ შე­ნი პრო­ფე­სი­უ­ლი მო­მა­ვა­ლი?
დაწყე­ბი­თი გა­ნათ­ლე­ბა ოზურ­გე­თის რა­ი­ონ­ში, სო­ფელ მაკ­ვა­ნეთ­ში, ჩე­მი სოფ­ლის სკო­ლა­ში მი­ვი­ღე. მე-6 კლა­სი­დან სწავ­ლა თბი­ლის­ში გან­ვაგ­რ­ძე, რად­გან ოჯა­ხი სოფ­ლი­დან ქა­ლაქ­ში გად­მო­ვი­და საცხოვ­რებ­ლად. თბი­ლის­ში, ჩვე­უ­ლებ­რივ სა­ჯა­რო სკო­ლა­ში ვსწავ­ლობ­დი. გულ­წ­რ­ფე­ლად რომ ვთქვა, სკო­ლა­ში სა­ნი­მუ­შო მოს­წავ­ლე არ ვყო­ფილ­ვარ. ძი­რი­თა­დად, იმ საგ­ნებს ვსწავ­ლობ­დი, რო­მე­ლიც მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. მა­ში­ნაც ვფიქ­რობ­დი და დღე­საც ვფიქ­რობ, რომ საგ­ნე­ბი­სად­მი ინ­ტე­რე­სის გაღ­ვი­ვე­ბა­ში მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი რო­ლი მას­წავ­ლე­ბელს აკის­რია. მას­წავ­ლე­ბელ­მა უნ­და შეძ­ლოს მოს­წავ­ლეს სა­ფიქ­რა­ლი აღუძ­რას და და­ეხ­მა­როს მის­თ­ვის ჯერ კი­დევ უც­ნო­ბი სამ­ყა­როს უკეთ გაც­ნო­ბა­ში. ასე­ვე გულ­წ­რ­ფე­ლად რომ ვთქვა, სკო­ლის ან რო­მე­ლი­მე მას­წავ­ლებ­ლის გავ­ლე­ნით არ ამირ­ჩე­ვია ჩე­მი მო­მა­ვა­ლი პრო­ფე­სია. ჩემს არ­ჩე­ვან­ზე გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნა ფონ­დ­მა „თბი­ლი­სის მო­ზარ­დ­თა სახ­ლი“ და პე­და­გოგ­მა თა­თა სა­ხე­ლაშ­ვილ­მა. ეს იყო ად­გი­ლი, სა­დაც ჩემ­თ­ვის ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სო და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი პე­რი­ო­დი გა­ვა­ტა­რე და ვა­კე­თებ­დი იმას, რაც მა­ინ­ტე­რე­სებ­და. იქ და­ვინ­ტე­რეს­დი ჟუ­ნა­ლის­ტი­კი­თაც. დღემ­დე ვთვლი, რომ ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე სა­ინ­ტე­რე­სო და სა­პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო პრო­ფე­სიაა და თუ ოდეს­მე სა­შუ­ა­ლე­ბა მო­მე­ცე­მა, აუცი­ლებ­ლად ვი­მუ­შა­ვებ ამ სფე­რო­ში.
? სკო­ლის დამ­თავ­რე­ბის შემ­დეგ სწავ­ლას ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში აგ­რ­ძე­ლებ, შემ­დეგ ილი­ას უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. რა შე­გიძ­ლია გვი­ამ­ბო ქარ­თუ­ლი უმაღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბის შე­სა­ხებ, რა პრო­ფე­სი­ას და­ე­უფ­ლე და რამ გა­ნა­პი­რო­ბა პრო­ფე­სი­ის არ­ჩე­ვა­ნი?
სკო­ლის შემ­დეგ სწავ­ლა გა­ვაგ­რ­ძე­ლე ილი­ას უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, უფ­რო სწო­რად ეს იყო სას­წავ­ლო სა­ტე­ლე­ვი­ზიო ცენ­ტ­რი, რო­მე­ლიც ილი­ას უნი­ვერ­სი­ტეტს შე­უ­ერ­თ­და და დღემ­დე არ­სე­ბობს, ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობს ძა­ლი­ან კარ­გი ადა­მი­ა­ნი — ზუ­რაბ ოშ­ხ­ნე­ლი. მი­ხა­რია, რომ იქ მოვ­ხ­ვ­დი. ჩვენ გვქონ­და სა­შუ­ა­ლე­ბა ჟურ­ნა­ლის­ტი­კა არა მარ­ტო თე­ო­რი­უ­ლად გვეს­წავ­ლა, არა­მედ პრაქ­ტი­კა­ში გა­მოგ­ვე­ყე­ნე­ბი­ნა, რი­სი სა­შუ­ა­ლე­ბაც, სამ­წუ­ხა­როდ, ხში­რად სტუ­დენ­ტებს არ აქვთ. გარ­და ამი­სა, ეს იყო პრო­ფე­სია, რო­მე­ლიც მა­ინ­ტე­რე­სებ­და და მომ­წონ­და და მაქ­სი­მა­ლუ­რად ვცდი­ლობ­დი, ყვე­ლა­ფე­რი მეს­წავ­ლა და ვბე­ჯი­თობ­დი. რომ არა გერ­მა­ნი­ა­ში წას­ვ­ლის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბა, აუცი­ლებ­ლად ვიქ­ნე­ბო­დი ამ პრო­ფე­სი­ა­ში. შექ­მ­ნის და ძი­ე­ბის პრო­ცე­სი ძა­ლი­ან მომ­წონს, ვიდ­რე ის, რაც ზე­და­პირ­ზე დევს, დე­ტა­ლე­ბის ძი­ე­ბა ჩემ­თ­ვის ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია და ამ პრო­ფე­სი­ა­საც ძა­ლი­ან სჭირ­დე­ბა.
გერ­მა­ნი­ა­ში ექ­ვ­სი წლის ცხოვ­რე­ბის შემ­დეგ, ორი სე­მეს­ტ­რის ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვო­ბით, დავ­ბ­რუნ­დი თბი­ლის­ში, ამ­ჟა­მად, გაც­ვ­ლი­თი პრო­ექ­ტის ფარ­გ­ლებ­ში, ვარ ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში. სამ­წუ­ხა­როდ, უნ­და ვთქვა, რომ მდგო­მა­რე­ო­ბა უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში იმა­ზე მძი­მე დამ­ხ­ვ­და, ვიდ­რე ვე­ლო­დი. მით უფ­რო, თუ გერ­მა­ნი­ის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს შე­ვა­და­რებთ. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს კი­დევ ბევ­რი აქვთ გა­სა­კე­თე­ბე­ლი, მათ შო­რის, პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლებ­საც, რომ სწავ­ლე­ბის ინო­ვა­ცი­ურ და XXI სა­უ­კუ­ნის მოთხოვ­ნებს მიჰ­ყ­ვ­ნენ. ცხა­დია, სა­ინ­ტე­რე­სო პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლებს აქაც შევ­ხ­ვ­დი, რაც ძა­ლი­ან მა­ხა­რებს. უნ­და ვა­ღი­ა­რო, რომ ზო­გი­ერ­თი მას­წავ­ლე­ბე­ლი მო­ვა­ლე­ო­ბის მიზ­ნით უფ­რო მო­დი­ო­და ლექ­ცი­ა­ზე, ვიდ­რე სიყ­ვა­რუ­ლით. გერ­მა­ნი­ა­ში, კერ­ძოდ, იენის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, ხში­რად შემ­ხ­ვედ­რია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სხვა­დას­ხ­ვა უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­დან მოწ­ვე­უ­ლი პრო­ფე­სო­რე­ბი, რომ­ლე­ბიც, დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი ვარ, ლექ­ცი­ებს პრე­ზენ­ტა­ცი­ე­ბით ატა­რე­ბენ და ახ­ს­ნის დროს გა­დაშ­ლი­ლი წიგ­ნი არ უდევთ წინ.
? მაია, გა­ნათ­ლე­ბის მი­ღე­ბა საზღ­ვარ­გა­რეთ ქარ­თ­ვე­ლი ახალ­გაზ­რ­დე­ბის­თ­ვის სულ უფ­რო და უფ­რო პო­პუ­ლა­რუ­ლი ხდე­ბა. მი­ამ­ბე, რა გზა გა­ი­ა­რე სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან გერ­მა­ნი­ამ­დე და რა­ტომ აირ­ჩიე გა­ნათ­ლე­ბის მი­სა­ღე­ბად ფრიდ­რიხ ში­ლე­რის სა­ხე­ლო­ბის იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი?
კონ­კ­რე­ტუ­ლი მი­ზე­ზი, თუ რა­ტომ გერ­მა­ნია და იქ სწავ­ლა, სი­მარ­თ­ლე გითხ­რათ, არ მქო­ნია. თუმ­ცა, ჩე­მი მი­ზა­ნი ყო­ველ­თ­ვის გერ­მა­ნია იყო. ალ­ბათ იმი­ტომ, რომ სკო­ლა­ში გერ­მა­ნულ ენას ვწავ­ლობ­დი და სხვა­დას­ხ­ვა პროგ­რა­მე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბით იქ მოხ­ვედ­რა შე­და­რე­ბით იოლი იყო. ყვე­ლას თა­ვი­სი გზა აქვს, რო­მელ­საც ზო­გი მარ­ტი­ვად გა­დის, ზო­გი რთუ­ლად. თუმ­ცა, გერ­მა­ნი­ა­ში მყოფ სტუ­დენ­ტებს, ძი­რი­თა­დად, ერ­თ­ნა­ი­რი ის­ტო­რი­ე­ბი გვაქვს. უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მოხ­ვედ­რა არც ისე მარ­ტი­ვია. პირ­ველ რიგ­ში, სა­ჭი­როა ენის კარ­გად ფლო­ბა და სერ­ტი­ფი­კა­ტის აღე­ბა. უნ­და იარო ენის კურ­სებ­ზე, რაც საკ­მა­ოდ ძვი­რია. რო­ცა ოჯა­ხი­დან დახ­მა­რე­ბას ვერ იღებ, სწავ­ლის პა­რა­ლე­ლუ­რად, მუ­შა­ო­ბა გი­წევს, რაც საკ­მა­ოდ დიდ შრო­მას და ენერ­გი­ას მო­ითხოვს.
? უცხო­ეთ­ში, სო­ცი­ა­ლუ­რი უზ­რუნ­ველ­ყო­ფის სის­ტე­მის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა­ში რე­გის­ტ­რა­ცი­ის შე­დე­გად, უცხო­ელ სტუ­დენ­ტებს, სწავ­ლის პირ­ვე­ლი­ვე წლი­დან უფ­ლე­ბა აქვთ იმუ­შა­ონ ნა­ხე­ვარ გა­ნაკ­ვეთ­ზე, გაქვს თუ არა მუ­შა­ო­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა სწავ­ლის პა­რა­ლე­ლუ­რად?
დი­ახ, გერ­მა­ნი­ა­ში სტუ­დენ­ტებს გვაქვს უფ­ლე­ბა, წე­ლი­წად­ში 120 სრუ­ლი დღე ან 240 ნა­ხე­ვა­რი დღე, ვი­მუ­შა­ოთ. იქი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, რომ ფი­ნან­სუ­რად თა­ვად უზ­რუნ­ველ­ვ­ყოფ სა­კუ­თარ თავს და არა­ვის­ზე არ ვარ და­მო­კი­დე­ბუ­ლი, მი­წევს მუ­შა­ო­ბაც. სწავ­ლის პა­რა­ლე­ლუ­რად მუ­შა­ო­ბა მარ­ტი­ვი ნამ­დ­ვი­ლად არ არის, თუმ­ცა სხვა­ნა­ი­რად ცხოვ­რე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლია. სამ­წუ­ხა­როდ, ბევ­რი ვე­ღარ უძ­ლებს ასეთ დატ­ვირ­თ­ვას და სწავ­ლას წყვეტს. მეც ბევ­რი დაბ­რ­კო­ლე­ბის გა­და­ლახ­ვა მო­მი­წია, სა­ნამ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მოვ­ხ­ვ­დე­ბო­დი, თუმ­ცა ჩემ გარ­შე­მო ყო­ველ­თ­ვის იყ­ვ­ნენ ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც მხარ­ში მედ­გ­ნენ და მეხ­მა­რე­ბოდ­ნენ სირ­თუ­ლე­ე­ბის გა­და­ლახ­ვა­ში. უცხო­ეთ­ში, სწავ­ლის პა­რა­რე­ლუ­რად, ბევ­რი ქარ­თ­ვე­ლი სტუ­დენ­ტი მუ­შა­ობს, ასე რომ ამა­ზე წუ­წუ­ნი ჩე­მი მხრი­დან უხერ­ხუ­ლია. მეც ბევ­რ­ჯერ მქო­ნია რთუ­ლი პე­რი­ო­დი და მი­ფიქ­რია სწავ­ლის­თ­ვის თა­ვის და­ნე­ბე­ბა, მაგ­რამ ასე ხომ მთე­ლი ჩე­მი შრო­მა წყალ­ში უნ­და ჩა­მე­ყა­რა. ამი­ტომ არას­დ­როს შე­მიწყ­ვე­ტია ბრძო­ლა. ყო­ველ­თ­ვის სა­კუ­თარ თავს ვამ­ხ­ნე­ვებ, რაც ძა­ლი­ან მეხ­მა­რე­ბა.
? გვი­ამ­ბე იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის შე­სა­ხებ, რა წე­სით გა­მო­ი­ყო­ფა სტი­პენ­დი­ე­ბი და გრან­ტე­ბი უცხო­ე­ლი სტუ­დენ­ტე­ბის­თ­ვის, რა პრი­ვი­ლე­გი­ე­ბით სარ­გებ­ლო­ბენ წარ­ჩი­ნე­ბუ­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი, არის თუ არა მათ­თ­ვის რა­ი­მე შე­ღა­ვა­თე­ბი?
იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი 1558 წელს და­არ­ს­და და სიძ­ვე­ლით, რი­გით მე­ო­რე უნი­ვერ­სი­ტე­ტია გერ­მა­ნი­ა­ში. აქვს სას­წავ­ლო კურ­სე­ბის ძა­ლი­ან ფარ­თო არ­ჩე­ვა­ნი და ჰყავს 20000-მდე სტუ­დენ­ტი. მე ვსწავ­ლობ პო­ლი­ტი­კუ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბე­ბის და კავ­კა­სი­ო­ლო­გი­ის ფა­კულ­ტეტ­ზე. იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი, დი­დი ხა­ნია, და­მე­გობ­რე­ბუ­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან, კავ­კა­სი­ო­ლო­გი­ის ფა­კულ­ტეტს ძა­ლი­ან უფ­რ­თხილ­დე­ბი­ან. სტუ­დენ­ტე­ბის სიმ­ცი­რის გა­მო იყო და­ხურ­ვის საფ­რ­თხე, მაგ­რამ ჯერ­ჯე­რო­ბით და­ტო­ვეს და ძა­ლი­ან მი­ხა­რია. ბიბ­ლი­ო­თე­კა­შიც ძა­ლი­ან ბევ­რი ქარ­თუ­ლე­ნო­ვა­ნი წიგ­ნია და იმ გან­ყო­ფი­ლე­ბა­ში შეს­ვ­ლა გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­ხა­რებს ხოლ­მე. მე­ოთხე სე­მეს­ტ­რი დავ­ხუ­რე, სა­ნამ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში წა­მო­ვი­დო­დი, Erasmus+ პროგ­რა­მის ფარ­გ­ლებ­ში, ამ­ჟა­მად აკა­დე­მი­უ­რი სე­მეს­ტ­რი მაქვს — გარ­კ­ვე­ულ საგ­ნებს ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში გავ­დი­ვარ. ზო­გა­დად, უნი­ვერ­სი­ტე­ტი და პრო­ფე­სო­რე­ბი თი­თო­ე­ულ სტუ­დენტს ეხ­მა­რე­ბი­ან. გან­სა­კუთ­რე­ბით კარ­გი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა აქვთ უცხო­ე­ლი სტუ­დენ­ტე­ბის მი­მართ. გერ­მა­ნუ­ლი რთუ­ლი ენაა და ის საგ­ნე­ბი, რა­საც მე გავ­დი­ვარ, მო­ითხოვს დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით ლი­ტე­რა­ტუ­რის კითხ­ვას, გა­აზ­რე­ბას და, სე­მეს­ტ­რის ბო­ლოს, რე­ფე­რა­ტე­ბის წე­რას, რაც ზოგ­ჯერ თა­ვად გერ­მა­ნე­ლებ­საც კი უჭირთ. იქ ყვე­ლა სტუ­დენტს ეხ­მა­რე­ბი­ან ფი­ნან­სუ­რად და უდ­გა­ნან მხარ­ში, რომ ხა­რის­ხი­ა­ნი გა­ნათ­ლე­ბა მი­ი­ღოს.
? იენის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, თა­ვის დრო­ზე, ძა­ლი­ან ბევ­რი ცნო­ბი­ლი ადა­მი­ა­ნი სწავ­ლობ­და. ვინ არი­ან ისი­ნი და რა იცი მათ შე­სა­ხებ?
იენის უნი­ვერ­სი­ტეტს ბევ­რი ცნო­ბი­ლი გერ­მა­ნე­ლი სა­ზო­გა­დო მოღ­ვა­წის სა­ხე­ლი უკავ­შირ­დე­ბა, მათ შო­რის, გო­ე­თე, 1789 წლი­დან უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რი იყო; ცნო­ბი­ლი გერ­მა­ნე­ლი პო­ე­ტი ფრიდ­რიხ ში­ლე­რი, რომ­ლის სა­ხელ­საც ატა­რებს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი. მე-19 სა­უ­კუ­ნე­ში იდე­ა­ლის­ტუ­რი ფი­ლო­სო­ფი­ის ცენ­ტ­რად აქ­ცი­ეს იენა ჰე­გელ­მა და შე­ლინ­გ­მა. ასე­ვე, იენის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, სხვა­დას­ხ­ვა დროს, სწავ­ლობ­დ­ნენ: კარლ მარ­ქ­სი, ოტ­ტო შო­ტი, ერნსტ აბ­ბე, არ­ტურ შო­პენ­ჰა­უ­ე­რი, კარლ ცა­ი­სი, ნო­ვა­ლი­სი, ჰა­ინ­რიხ ვე­ბე­რი, პე­ტერ ბო­ლე­რი, ვილ­ჰელმ ჰუმ­ბოლ­დ­ტი და სხვე­ბი.
? რა შე­გიძ­ლია გვი­ამ­ბო სას­წავ­ლო პროგ­რა­მე­ბი­სა და ლექ­ცი­ე­ბის შე­სა­ხებ, რო­გო­რი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბაა ლექ­ტორ­სა და სტუ­დენ­ტებს შო­რის, მინ­და ერ­თ­გ­ვა­რი შე­და­რე­ბა გა­ვა­კე­თოთ ქარ­თულ ურ­თი­ერ­თო­ბებ­თან
რაც შე­ე­ხე­ბა პრო­ფე­სო­რებს, თა­ვი­ან­თი რე­გა­ლი­ე­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, არი­ან ძა­ლი­ან მე­გო­ბრუ­ლე­ბი, უშუ­ა­ლო­ე­ბი და მაქ­სი­მა­ლუ­რად ცდი­ლო­ბენ, და­გა­ინ­ტე­რე­სონ თა­ვი­ან­თი საგ­ნით. ყო­ველ­თ­ვის მზად არი­ან და­გეხ­მა­რონ. „ზე­მო­დან ყუ­რე­ბის“ მო­მენტს ვერ იგ­რ­ძ­ნობ მათ­გან, პი­რი­ქით, სულ გე­უბ­ნე­ბი­ან, რომ კითხ­ვის დას­მა არ უნ­და მო­გე­რი­დოს, არც იმის ში­ში გქონ­დეს, რომ რა­მეს არას­წო­რად იტყ­ვი და ვინ­მე ამის გა­მო დაგ­ცი­ნებს. მე მქონ­და შემ­თხ­ვე­ვა, არ­და­დე­გე­ბის პე­რი­ოდ­ში შვე­ბუ­ლე­ბა­ში მყო­ფი ჩე­მი ერთ-ერ­თი პრო­ფე­სო­რი სკა­ი­პის სა­შუ­ა­ლე­ბით მიხ­ს­ნი­და რო­გორ შე­მეს­რუ­ლე­ბი­ნა და­ვა­ლე­ბა. ხში­რად იწ­ვე­ვენ ლექ­ტო­რებს, რომ­ლე­ბიც ერ­თი სე­მეს­ტ­რი რჩე­ბი­ან ან მთე­ლი კვი­რის მან­ძილ­ზე გა­დაბ­მუ­ლად კითხუ­ლო­ბენ ლექ­ცი­ებს, ზო­გი ერ­თი დღით ჩა­მო­დის. სა­შო­ბა­ოდ ფა­კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტე­ბი და ლექ­ტო­რე­ბი ერ­თად იკ­რი­ბე­ბი­ან მე­გობ­რულ გა­რე­მო­ში, მი­ირ­თ­მე­ვენ ტრა­დი­ცი­ულ გერ­მა­ნულ თბილ ღვი­ნოს და სა­შო­ბაო ნამ­ცხ­ვარს. ამ დროს პრო­ფე­სო­რე­ბი კი­დევ უფ­რო უშუ­ა­ლო­ე­ბი არი­ან, ზო­გი სა­შო­ბაო ზღაპ­რებს გვი­კითხავს, ზო­გი გვიმ­ღე­რის და ა.შ. იენის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში კი­დევ ერ­თი ტრა­დი­ციაა, ლექ­ცი­ის თუ სე­მი­ნა­რის ბო­ლოს, სტუ­დენ­ტიც და პრო­ფე­სო­რიც მა­გი­და­ზე აკა­კუ­ნე­ბენ, ამით მად­ლო­ბას უხ­დი­ან ერ­თ­მა­ნეთს დას­წ­რე­ბის­თ­ვის.
ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მხო­ლოდ ორი სე­მეს­ტ­რით ვარ და ამი­ტომ ბევრ ლექ­ტორ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბა არ მი­წევს. რამ­დე­ნი­მე ლექ­ტო­რი მო­მე­წო­ნა გან­სა­კუთ­რე­ბით, მა­თი ლექ­ცი­ის მოს­მე­ნა და მათ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბა სა­სი­ა­მოვ­ნო იყო. თუმ­ცა, სამ­წუ­ხა­როდ, უნ­და აღ­ვ­ნიშ­ნო, რომ ლექ­ცი­ებ­ზე პრე­ზენ­ტა­ცი­ე­ბით ლექ­ტო­რე­ბის ძა­ლი­ან მცი­რე რა­ო­დე­ნო­ბა მო­დის. არა­და, პრე­ზენ­ტა­ცი­ე­ბი ძა­ლი­ან ეხ­მა­რე­ბა სტუ­დენტს მა­სა­ლის და­მუ­შა­ვე­ბა­ში, რად­გან ახ­ს­ნის დროს შე­იძ­ლე­ბა რა­ღა­ცის ჩა­წე­რა ვერ მო­ას­წ­რო ან გა­მოგ­რ­ჩეს.
ასე­ვე ძა­ლი­ან უც­ნა­უ­რია უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ყო­ვე­ლი ლექ­ცი­ის თუ სე­მი­ნა­რის დაწყე­ბის წინ სი­ის ამო­კითხ­ვა. მეს­მის, რომ ამა­ში შე­სა­ბა­მი­სი ქუ­ლა იწე­რე­ბა და ერ­თ­გვა­რი კონ­ტ­რო­ლის მე­თო­დია, მაგ­რამ საკ­მა­ოდ დი­დი დრო მი­აქვს, გან­სა­კუთ­რე­ბით თუ აუდი­ტო­რია მრა­ვალ­რიცხო­ვა­ნია. დას­წ­რე­ბის და­ფიქ­სი­რე­ბა სხვა უფ­რო მარ­ტი­ვი მე­თო­დე­ბი­თაც შე­იძ­ლე­ბა. ჩე­მი აზ­რით, ეს ლექ­ტორ­სა და სტუ­დენტს შო­რის ნდო­ბის ფაქ­ტო­რის ნაკ­ლე­ბო­ბა­ზე მი­უ­თი­თებს.
? რა რო­ლი უჭი­რავს გერ­მა­ნი­ა­ში სა­უ­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო ბიბ­ლი­ო­თე­კებს?
სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში სა­უ­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბის თე­მა ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე მტკივ­ნე­უ­ლი სა­კითხია. გერ­მა­ნი­ა­ში ბიბ­ლი­ო­თე­კა სტუ­დენ­ტის­თ­ვის, ფაქ­ტობ­რი­ვად, მე­ო­რე სახ­ლია. სახ­ლ­ში მხო­ლოდ და­სა­ძი­ნებ­ლად მი­დი­ხარ. და­ნარ­ჩენ დროს ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში ატა­რებ. შე­სა­ბა­მი­სად, იქ ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბი აბ­სო­ლუ­ტუ­რად სტუ­დენ­ტებ­ზეა მორ­გე­ბუ­ლი. იქ უფ­რო მე­ტი სა­ჭი­რო წიგ­ნია, უფ­რო მო­წეს­რი­გე­ბუ­ლია ონ­ლა­ინ სის­ტე­მა, რად­გან მათ აქვთ სა­შუ­ა­ლე­ბა იყი­დონ ახა­ლი გა­მო­ცე­მე­ბი ან თარ­გ­მ­ნონ, რი­სი სა­შუ­ა­ლე­ბაც, სამ­წუ­ხა­როდ, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს არ აქვთ. შე­სა­ბა­მი­სად, აქ რო­გორც ქარ­თუ­ლე­ნო­ვა­ნი, ასე­ვე უცხო­უ­რე­ნო­ვა­ნი წიგ­ნე­ბის სიმ­ცი­რეა. ყვე­ლა­ზე არა­სა­სი­ა­მოვ­ნო მო­მენ­ტი ჩემ­თ­ვის მა­ინც „ჩა­კე­ტი­ლი წიგ­ნე­ბია“, არ შე­გიძ­ლია თა­რო­ებს შო­რის თა­ვი­სუფ­ლად იარო და აირ­ჩიო ლი­ტე­რა­ტუ­რა. აქ უნ­და მო­ითხო­ვო კონ­კ­რე­ტუ­ლი წიგ­ნი, თუ მომ­სა­ხუ­რე პერ­სო­ნალს არ და­ე­ზა­რა, მო­გი­ტანს თუ არა­და, მი­გი­თი­თებს სად დევს და თვი­თონ აიღებ. არა­და, რო­ცა წიგ­ნებ­თან გაქვს ურ­თი­ერ­თო­ბა, რო­ცა თა­რო­ებ­ზე შენ თვი­თონ ეძებ, ამ დროს შე­იძ­ლე­ბა ისე­თი რა­ღა­ცე­ბი აღ­მო­ა­ჩი­ნო და ისეთ თე­მა­ზე და­ფიქ­რ­დე, რაც მა­ნამ­დე თავ­ში აზ­რა­დაც არ მო­გი­ვი­დო­და. აქ წიგ­ნებს სახ­ლ­შიც არ გა­ტა­ნენ, მხო­ლოდ ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ში შე­გიძ­ლია კითხ­ვა.
? რო­გორ ფიქ­რობ, რა უპი­რა­ტე­სო­ბა აქვს ევ­რო­პულ მო­წი­ნა­ვე უმაღ­ლეს სას­წავ­ლებ­ლებს ქარ­თულ­თან შე­და­რე­ბით?
ევ­რო­პის მო­წი­ნა­ვე უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის და ქარ­თუ­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის შე­და­რე­ბა არას­წო­რი იქ­ნე­ბა, რად­გან ისი­ნი, ჩვენ­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, პო­ლი­ტი­კუ­რი, ეკო­ნო­მი­კუ­რი თუ სო­ცი­ა­ლუ­რი ფაქ­ტო­რე­ბით ბევ­რად წინ არი­ან. მათ, ჩვენ­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, უფ­რო მე­ტი რე­სურ­სი აქვთ იმის­თ­ვის, რომ იყ­ვ­ნენ წარ­მა­ტე­ბუ­ლე­ბი. ჩვე­ნი ქვე­ყა­ნა მუდ­მი­ვად ფეხ­ზე წა­მოდ­გო­მის პრო­ცეს­შია. იმის­თ­ვის, რომ წელ­ში გა­ვი­მარ­თოთ, გვჭირ­დე­ბა სწო­რი გა­ნათ­ლე­ბის პო­ლი­ტი­კა. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბი ვერ აკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბენ იმ დო­ნეს, რო­მე­ლიც აქვთ ევ­რო­პის არა მარ­ტო წარ­მა­ტე­ბულ, არა­მედ რი­გით უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში სწავ­ლის გა­და­სა­ხა­დი ბევ­რად ძვი­რია.
შე­ნო­ბე­ბი უნ­და მო­წეს­რიგ­დეს, ბიბ­ლი­ო­თე­კებ­მა უფ­რო მე­ტი წიგ­ნი უნ­და შე­ი­ძი­ნონ, სტა­ტი­ე­ბი და წიგ­ნე­ბი უნ­და ითარ­გ­მ­ნოს, პრაქ­ტი­კუ­ლი მე­ცა­დი­ნე­ო­ბის­თ­ვის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი უნ­და ჰქონ­დეთ. არ შე­იძ­ლე­ბა ერთ სა­განს მთე­ლი სე­მეს­ტ­რის გან­მავ­ლო­ბა­ში კონ­კ­რე­ტუ­ლი ავ­ტო­რის ერ­თი წიგ­ნით გა­დი­ო­დე. თუმ­ცა, ამის მოთხოვ­ნა თვი­თონ სტუ­დენ­ტებს უნ­და გა­უჩ­ნ­დეთ.
? რო­გორც ვი­ცი, 2016 წლი­დან, გერ­მა­ნი­ა­ში, იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ქარ­თ­ველ­მა სტუ­დენ­ტებ­მა და­ა­არ­სეთ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა, კერ­ძოდ რა საქ­მი­ა­ნო­ბას ეწე­ვით და რა არის ამ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის მი­ზა­ნი?
იქი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, რომ იენის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან და­მე­გობ­რე­ბუ­ლია, უკ­ვე მრა­ვა­ლი წე­ლია, იენა­ში ბევ­რი ქარ­თ­ვე­ლი სტუ­დენ­ტია, რო­მე­ლიც სრუ­ლად იქ ირიცხე­ბა ან სხვა­დას­ხ­ვა გაც­ვ­ლი­თი პროგ­რა­მის ფარ­გ­ლებ­ში ჩა­მო­დის. 2016 წელს და­არ­ს­და სტუ­დენ­ტუ­რი გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა „ლი­ლეო“, რომ­ლის მთა­ვა­რი მი­ზა­ნია, რაც შე­იძ­ლე­ბა მეტ ადა­მი­ანს გა­ვაც­ნოთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო. ორი სე­მეს­ტ­რის გან­მავ­ლო­ბა­ში, უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პროგ­რა­მის ფარ­გ­ლებ­ში, ტარ­დე­ბო­და ქარ­თუ­ლი ცეკ­ვის გაკ­ვე­თი­ლე­ბი, რო­მელ­საც ძი­რი­თა­დად უცხო­ე­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი ეს­წ­რე­ბოდ­ნენ. ჩვენ, იქ მყო­ფი სტუ­დენ­ტე­ბი, ჩვე­ნი ქვეყ­ნის ელ­ჩე­ბი ვართ და ვის რო­გორ შე­უძ­ლია ისე ვაც­ნობთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უცხო­ელ მე­გობ­რებს.
? სად და რო­გორ ატა­რებ თა­ვი­სუ­ფალ დროს? რო­გორ გე­სა­ხე­ბა მო­მა­ვა­ლი, სად აპი­რებ დამ­კ­ვიდ­რე­ბას? მი­ამ­ბე, რო­გორ ცხოვ­რო­ბენ გერ­მა­ნე­ლი ახალ­გაზ­რ­დე­ბი, რა არის მათ­თ­ვის პრი­ო­რი­ტე­ტუ­ლი, რო­მე­ლი დარ­გია ყვე­ლა­ზე მე­ტად პო­პუ­ლა­რული?
სე­მეს­ტ­რის გან­მავ­ლო­ბა­ში, რო­ცა სა­ლექ­ციო პე­რი­ო­დია, გა­მოც­დე­ბი და თან ვმუ­შა­ობ, თა­ვი­სუ­ფა­ლი დრო ძა­ლი­ან ცო­ტა მრჩე­ბა, ძი­რი­თა­დად, ვცდი­ლობ, მე­გობ­რებ­თან ერ­თად გა­ვა­ტა­რო. არ­და­დე­გებ­ზე კი, ვმოგ­ზა­უ­რობ. სტუ­დენ­ტე­ბის ცხოვ­რე­ბა ასე­თია, ორ­შა­ბა­თი­დან პა­რას­კე­ვის ჩათ­ვ­ლით — უნი­ვერ­სი­ტე­ტი-ბიბ­ლი­ო­თე­კა, პა­რას­კევს სა­ღა­მოს ან შა­ბათს შე­გიძ­ლია თავს უფ­ლე­ბა მის­ცე და გა­ერ­თო. გერ­მა­ნი­ა­ში, უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის გარ­და, ძა­ლი­ან გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლია პრო­ფე­სი­უ­ლი გა­ნათ­ლე­ბის სკო­ლე­ბი. იქ თან სწავ­ლობ, თან მუ­შა­ობ და შე­მო­სა­ვა­ლი გაქვს. სა­ხე­ლი­სა და პო­პუ­ლა­რო­ბის მი­ხედ­ვით პრო­ფე­სი­ას არ ირ­ჩე­ვენ, იქ ფიქ­რო­ბენ იმა­ზე, რამ­დე­ნად გა­მო­ი­ყე­ნე­ბენ პრაქ­ტი­კა­ში. მე­დი­ცი­ნა, ეკო­ნო­მი­კა, იურის­პ­რუ­დენ­ცია, პე­და­გო­გი­კა, ასე­ვე, ტექ­ნი­კუ­რი და სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლო სფე­რო­ე­ბი, ძა­ლი­ან პო­პუ­ლა­რუ­ლია გერ­მა­ნი­ა­ში.
რაც შე­ე­ხე­ბა კითხ­ვას, სად ვა­პი­რებ მო­მა­ვალ­ში დამ­კ­ვიდ­რე­ბას, ამა­ზე კონ­კ­რე­ტუ­ლი პა­სუ­ხი არ მაქვს. ზო­გა­დად, ჩე­მი გეგ­მე­ბი ხში­რად იც­ვ­ლე­ბა, ძა­ლი­ან სპონ­ტა­ნუ­რად შე­ვი­ტა­ნე სტი­პენ­დი­ა­ზე გა­ნაცხა­დი და სპონ­ტა­ნუ­რად მი­ვი­ღე სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში წა­მოს­ვ­ლის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბა, რაც ბევ­რის­თ­ვის გა­უ­გე­ბა­რი იყო. ასე­ვე არ ვი­ცი რას ვი­ზამ, რო­ცა იენა­ში დავ­ბ­რუნ­დე­ბი. ამ ეტაპ­ზე, ჩემ­თ­ვის მთა­ვა­რი საზ­რუ­ნა­ვი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის დამ­თავ­რე­ბაა. მე­რე რა იქ­ნე­ბა, არ ვი­ცი. ზო­გა­დად რა მინ­და, ვი­ცი, მაგ­რამ ხში­რად ისე არ არის, რო­გორც გვინ­და.
? რო­გორ ფიქ­რობ, საზღ­ვარ­გა­რეთ მი­ღე­ბუ­ლი გა­ნათ­ლე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და­საქ­მე­ბა­ში ითა­მა­შებს თუ არა გა­დამ­წყ­ვეტ როლს?
ვერ გეტყ­ვით, ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, დამ­საქ­მე­ბელს გა­აჩ­ნია, თუ მას უნ­და, რომ ჰყავ­დეს მა­ღალ­კ­ვა­ლი­ფი­ცი­უ­რი კად­რი, ალ­ბათ, ითა­მა­შებს. ჩემ­თ­ვის საზღ­ვარ­გა­რეთ მი­ღე­ბუ­ლი უმაღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და­საქ­მე­ბის გა­რან­ტი, სამ­წუ­ხა­როდ, არ არის.
რას ურ­ჩევ იმ ახალ­გაზ­რ­დებს, რომ­ლებ­საც საზღ­ვარ­გა­რეთ ცოდ­ნის გაღ­რ­მა­ვე­ბი­სა და კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის ამაღ­ლე­ბის სურ­ვი­ლი აქვთ.
პირ­ველ რიგ­ში, სა­ჭი­როა სურ­ვი­ლი, მონ­დო­მე­ბა და სა­კუ­თა­რი თა­ვის რწმე­ნა, რომ შენ ეს შე­გიძ­ლია. თუ ერ­თხელ მა­ინც შე­გე­პა­რე­ბა სა­კუ­თარ თავ­ში ეჭ­ვი, ვე­რას­დ­როს ვე­რა­ფერს მი­აღ­წევ. არ უნ­და და­ე­ლო­დო, რომ ვინ­მე ხელს გა­მო­გიწ­ვ­დის და ცხოვ­რე­ბას გა­გი­მარ­ტი­ვებს. ვერც უცხო ენას ის­წავ­ლი­ან შენ მა­გივ­რად, ვერც გა­მოც­დებს ჩა­გი­ბა­რე­ბენ და ვერც იმუ­შა­ვე­ბენ. სა­კუ­თარ თავს ოც­ნე­ბე­ბიც შენ თვი­თონ უნ­და აუხ­დი­ნო და ცხოვ­რე­ბაც შენ თვი­თონ უნ­და გა­უ­მარ­ტი­ვო.
? რო­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან ასე შორს ხარ, რა გე­ნატ­რე­ბა ყვე­ლა­ზე მე­ტად?
მე­ნატ­რე­ბა ის, რაც ყვე­ლა­ზე ძვირ­ფა­სია — ოჯა­ხის წევ­რე­ბი და მე­გობ­რე­ბი. ექვს წელ­ზე მე­ტია გერ­მა­ნი­ა­ში ვცხოვ­რობ. ის პე­რი­ო­დი, რო­ცა პიროვნებად ყა­ლიბ­დე­ბი, გი­ყა­ლიბ­დე­ბა შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბი და მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა, გერ­მა­ნი­ა­ში გა­ვი­ა­რე. ვერც სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჩა­მოვ­დი­ო­დი ხში­რად. კონ­ტაქ­ტის შემ­ცი­რე­ბამ რა­ღაც დო­ზით გა­უცხო­ე­ბაც გა­მო­იწ­ვია. რო­ცა დრო გა­დის, ხვდე­ბი რო­გო­რი ძვირ­ფა­სია ეს ადა­მი­ა­ნე­ბი შენ­თ­ვის და გე­ნა­ნე­ბა მათ გა­რე­შე გა­ტა­რე­ბუ­ლი ყო­ვე­ლი წუ­თი.
? და­ბო­ლოს, რო­ცა ადა­მი­ა­ნი საზღ­ვარ­გა­რეთ ცხოვ­რობს, ალ­ბათ მეტს ფიქ­რობს სამ­შობ­ლო­ზე. საზღ­ვარ­გა­რეთ გა­ტა­რე­ბულ მცი­რე პე­რი­ოდ­შიც კი ადა­მი­ა­ნი სხვა­ნა­ი­რად აფა­სებს სა­კუ­თარ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს. რა არის ყვე­ლა­ზე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი და ღი­რე­ბუ­ლი, რაც ევ­რო­პამ მოგ­ცა?
რო­ცა შორს ხარ, სხვა ფა­სი ედე­ბა სამ­შობ­ლოს, რო­ცა გერ­მა­ნი­ა­ში ცხოვ­რობ, ქვე­ყა­ნა­ში, რო­მე­ლიც თა­ვი­სი მო­წეს­რი­გე­ბუ­ლო­ბით ერთ-ერ­თი სა­უ­კე­თე­სოა ევ­რო­პა­ში, უფ­რო მე­ტად გიჩ­ნ­დე­ბა სურ­ვი­ლი, ასე­თი იყოს შე­ნი სამ­შობ­ლოც. ევ­რო­პამ რომ კა­რი გაგ­ვი­ღო, ამის მა­გა­ლი­თი ვი­ზა­ლი­ბე­რა­ლი­ზა­ციაა. მარ­თა­ლია, გერ­მა­ნი­ა­ში მყოფ სტუ­დენ­ტებს მა­ინც გვჭირ­დე­ბა იქ ცხოვ­რე­ბის უფ­ლე­ბა და სხვა სა­ბუ­თით გა­და­ვად­გილ­დე­ბით, მაგ­რამ აპ­რილ­ში ქუ­თა­ი­სი­დან რომ გავ­ფ­რინ­დი ბერ­ლინ­ში, ძა­ლი­ან ბედ­ნი­ე­რი ვი­ყა­ვი, რო­ცა ვხე­დავ­დი რო­გორ უპ­რობ­ლე­მოდ ატა­რებ­დ­ნენ მე­საზღ­ვ­რე­ე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­ქა­ლა­ქე­ებს და ეუბ­ნე­ბო­დენ — მობ­რ­ძან­დით. ახ­ლა უკ­ვე ჩვენ­ზეა, რო­გორ ვუ­პა­სუ­ხებთ ამ ნდო­ბას. ჩე­მი, რო­გორც პი­როვ­ნე­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში, დი­დი რო­ლი ითა­მა­შა გერ­მა­ნი­ა­ში ცხოვ­რე­ბამ. ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბის გა­და­ფა­სე­ბა დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში მოხ­და. კარ­გია, რო­ცა ქვეყ­ნი­დან გას­ვ­ლის სა­შუ­ა­ლე­ბა გეძ­ლე­ვა, მე­რე შე­გიძ­ლია რა­ღა­ცე­ბი ერ­თ­მა­ნეთს შე­ა­და­რო და უფ­რო მიხ­ვ­დე რა მოგ­წონს და რა არა, რა უფ­რო ღი­რე­ბუ­ლია და რა არა. შე­იძ­ლე­ბა ად­რე რაც ძვირ­ფა­სად მი­გაჩ­ნ­და, ფა­სი და­კარ­გოს, სხვა თვა­ლით შე­ხე­დო. ევ­რო­პა­ში ცხოვ­რე­ბამ მსოფ­ლიო აღ­მო­მა­ჩე­ნი­ნა, სხვა­დას­ხ­ვა ქვეყ­ნი­დან ჩა­სუ­ლი ადა­მი­ა­ნე­ბის­გან, რომ­ლებ­თა­ნაც ყო­ველ­დღი­უ­რად გი­წევს ურ­თი­ერ­თო­ბა, ძა­ლი­ან ბევრს სწავ­ლობ. სწო­რედ მათ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბამ მას­წავ­ლა, რომ ოც­ნე­ბე­ბის ახ­დე­ნა არც ისე რთუ­ლი ყო­ფი­ლა, ვნა­ხე ქა­ლა­ქე­ბი და ქვეყ­ნე­ბი, მხო­ლოდ ფო­ტო­ე­ბი­დან რომ ვი­ცო­დი და ვერც კი წარ­მო­მედ­გი­ნა, თუ ერთ დღეს, იქ მეც მოვ­ხ­ვ­დე­ბო­დი. ყო­ველ­თ­ვის მინ­დო­და ვყო­ფი­ლი­ყა­ვი თა­ვი­სუ­ფა­ლი და და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი, დღე­საც ყვე­ლა­ფერს ვა­კე­თებ ამის­თ­ვის.
ესა­უბ­რა მა­კა ყი­ფი­ა­ნი

მასწავლებელთა სასერტიფიკაციო გამოცდები

წამყვანი და მენტორი მასწავლებლობის მსურველთა გამოცდა პროფესიულ უნარებში 

შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრის მიერ მომზადებულ გამოცდაზე  პროფესიულ უნარებში, წამყვანი და მენტორი მასწავლებლობის მსურველთათვის, საგამოცდო ტესტში გამოყენებული იქნება სხვადასხვა ტიპის დავალება: ♦ არჩევითპასუხებიანი ♦ შესაბამისობის ♦...

ერთიანი ეროვნული გამოცდები

მოსამზადებელი კურსი მოსწავლეებისთვის

მსგავსი სიახლეები