1 დეკემბერი, ოთხშაბათი, 2021

კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბა – დი­ა­ლო­გის პლატ­ფორ­მა

spot_img

თამარ ჯაყელი ⇒ რას გუ­ლის­ხ­მობს ეროვ­ნუ­ლი სას­წავ­ლო გეგ­მის სი­ახ­ლე­ე­ბი დაწყე­ბით სა­ფე­ხურ­ზე ქარ­თუ­ლი ენი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის სწავ­ლე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბით მე­ო­რე ნა­წი­ლი  

 

პირ­ველ ნა­წილ­ში განვიხილეთ სა­მიზ­ნე ცნე­ბის „ტექ­ს­ტი – კონ­კ­რე­ტუ­ლი ჟან­რი“ მკვიდ­რი წარ­მოდ­გე­ნე­ბი. მე­ო­რე ნა­წილ­ში ვისაუბრებთ სკო­ლე­ბის­თ­ვის შექ­მ­ნი­ლი სა­ნი­მუ­შო კუ­რი­კუ­ლუ­მის ერთ-ერ­თი თე­მა­ტუ­რი მატ­რი­ცის კომ­პ­ლექ­სურ და­ვა­ლე­ბას, რო­მე­ლიც ეფუძ­ნე­ბა რე­ვაზ ინა­ნიშ­ვი­ლის მოთხ­რო­ბას — „გან­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა“. ამ მოთხ­რო­ბი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, თე­მად გა­ნი­საზღ­ვ­რა „თა­ნად­გო­მა“. კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის პი­რო­ბის ჩა­მო­სა­ყა­ლი­ბებ­ლად, პირ­ველ რიგ­ში, შე­ვარ­ჩი­ეთ ქვეც­ნე­ბე­ბი.

ქვეც­ნე­ბა და სა­კითხი/ქვე­სა­კითხი

აღ­ვ­ნიშ­ნავთ, რომ სა­მიზ­ნე ცნე­ბა ცნე­ბა­თა იერარ­ქი­ა­ში მა­ღალ სა­ფე­ხურ­ზე დგას და ის მო­ი­ცავს მთელ რიგ ქვემ­დე­ბა­რე ცნე­ბებს, ანუ ე.წ. ქვეც­ნე­ბებს. სა­მიზ­ნე ცნე­ბის „ტექ­ს­ტი“ ქვეც­ნე­ბე­ბია, მა­გა­ლი­თად: თე­მა; მთა­ვა­რი იდეა/დე­და­აზ­რი; ეპი­ზო­დი; ავ­ტო­რი, მთხრო­ბე­ლი; პერ­სო­ნა­ჟი, ხედ­ვის კუთხე და სხვა. ქვეც­ნე­ბე­ბი, თავის მხრივ, მო­ი­ცავს უამ­რავ სა­კითხ­სა თუ ქვე­სა­კითხს.

რით გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა ქვეც­ნე­ბა სა­კითხი­სა თუ ქვე­სა­კითხის­გან?

ქვეც­ნე­ბა უნი­ვერ­სა­ლუ­რია ქვეც­ნე­ბის კა­ტე­გო­რი­ა­ში შე­მა­ვა­ლი ყვე­ლა შემ­თხ­ვე­ვის­თ­ვის, მა­გა­ლი­თად, ქვეც­ნე­ბაა „თე­მა“, რად­გა­ნაც ის უნი­ვერ­სა­ლუ­რია ყვე­ლა ნა­რა­ტი­უ­ლი ტექ­ს­ტის­თ­ვის. იგი­ვე ით­ქ­მის მთა­ვარ იდე­ა­ზე, ეპი­ზოდ­ზე, პერ­სო­ნაჟ­ზე და სხვ. მაგ­რამ ამ ქვეც­ნე­ბებს კონ­კ­რე­ტუ­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბის კონ­ტექ­ს­ტ­ში თუ გან­ვი­ხი­ლავთ, ისი­ნი კონ­კ­რე­ტუ­ლი ში­ნა­არ­სით შე­ი­მო­სე­ბა და ვე­ღარ იქ­ნე­ბა ყვე­ლა მოთხ­რო­ბი­სათ­ვის უნი­ვერ­სა­ლუ­რი. მა­გა­ლი­თად, ინა­ნიშ­ვი­ლის მოთხ­რო­ბას თუ ავი­ღებთ, თე­მა იქ­ნე­ბა „თა­ნად­გო­მა“, პერ­სო­ნა­ჟე­ბი – ორი კუ, ბა­ბუა, მწყერ­ჩი­ტა. ორი კუ, ბა­ბუა და მწყერ­ჩი­ტა კონ­რე­ტუ­ლი მა­გა­ლი­თე­ბია უნი­ვერ­სა­ლუ­რი ქვეც­ნე­ბი­სა „პერ­სო­ნა­ჟი“ – ისი­ნი სა­კითხ­თა რანგს გა­ნე­კუთ­ვ­ნე­ბა. ცალ­კე­უ­ლი ცნე­ბა კონ­კ­რე­ტუ­ლი სა­კითხე­ბის, ქვე­სა­კითხე­ბის გა­ნუ­საზღ­ვ­რელ რა­ო­დე­ნო­ბას შე­ი­ცავს. მარ­თ­ლაც გა­ნუ­საზღ­ვ­რე­ლია კონ­კ­რე­ტულ პერ­სო­ნაჟ­თა სა­ხე­ე­ბი თუ ნა­წარ­მო­ებ­თა კონ­კ­რე­ტუ­ლი თე­მე­ბი.

მყა­რი და დი­ნა­მი­კუ­რი ცოდ­ნის კონ­ს­ტ­რუ­ი­რე­ბის ხელ­შე­საწყო­ბად მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია ქვეც­ნე­ბა­სა და სა­კითხს/ქვე­სა­კითხებს შო­რის არ­სე­ბუ­ლი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბის გაც­ნო­ბი­ე­რე­ბა.

საქ­მე ისაა, რომ თუნ­დაც ერთ ქვეც­ნე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი სა­კითხე­ბი და ქვე­სა­კითხე­ბი ულე­ვია – მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ის კი არ არის, რომ რაც შე­იძ­ლე­ბა მე­ტი სა­კითხი და­ვას­წავ­ლოთ მოს­წავ­ლეს, არა­მედ ის, რომ თუნ­დაც რამ­დე­ნი­მე სა­კითხის გა­მო­ყე­ნე­ბით გა­ვა­გე­ბი­ნოთ ქვეც­ნე­ბის არ­სი. ასე, მა­გა­ლი­თად, რამ­დე­ნი­მე ნა­წარ­მო­ებ­თან მი­მარ­თე­ბით, მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვად თუ და­ვა­მუ­შა­ვე­ბი­ნებთ მოს­წავ­ლეს პერ­სო­ნა­ჟის სა­ხეს, და­ვაკ­ვირ­ვებთ მის ქცე­ვა­ზე, მო­ტი­ვა­ცი­ა­ზე, ში­ნა­გა­ნ სამ­ყა­რო­ზე – ფა­სე­უ­ლო­ბებ­ზე, და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბებ­ზე, პი­როვ­ნულ მა­ხა­სი­ა­თებ­ლებ­ზე, ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე სხვა პერ­სო­ნა­ჟებ­თან, თუ და­ვა­ნახ­ვებთ, რო­გორ იყე­ნებს ავ­ტო­რი პერ­სო­ნაჟს იდე­ის წარ­მო­­სა­ჩე­ნად, მოს­წავ­ლე სიღ­რ­მი­სე­უ­ლად და­ე­უფ­ლე­ბა ქვეც­ნე­ბა „პერ­სო­ნა­ჟის“ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას და ექ­ნე­ბა მა­ღა­ლი მზა­ო­ბა სა­ი­მი­სოდ, რომ ნე­ბის­მი­ერ ნა­წარ­მო­ებ­ში გახ­ს­ნას პერ­სო­ნა­ჟის სა­ხე­ე­ბი. გარ­და ამი­სა, იგი აზ­რობ­რივ კავ­ში­რებს და­ამ­ყა­რებს სხვა­დას­ხ­ვა ნა­წარ­მო­ე­ბის პერ­სო­ნაჟ­თა სა­ხე­ებს შო­რის.

ასე რომ, კონ­კ­რე­ტულ სა­კითხებ­ზე მუ­შა­ო­ბი­სას, პრო­ცე­სი მი­მარ­თუ­ლი უნ­და იყოს ქვეც­ნე­ბა­თა გა­აზ­რე­ბი­სა­კენ, ანუ კონ­კ­რე­ტუ­ლი სა­კითხე­ბის გან­ზო­გა­დე­ბი­სა­კენ; ქვეც­ნე­ბე­ბის გა­აზ­რე­ბა­ზე მუ­შა­ო­ბა კი გუ­ლის­ხ­მობს სა­მიზ­ნე ცნე­ბა­ზე მუ­შა­ო­ბა­საც, რა­კი ქვეც­ნე­ბა უშუ­ა­ლოდ სა­მიზ­ნე ცნე­ბას უკავ­შირ­დე­ბა. სა­კითხ­თა სიღ­რ­მი­სე­უ­ლად და­მუ­შა­ვე­ბა ხელს უწყობს გან­ზო­გა­დე­ბის პრო­ცე­სებს, ანუ ცოდ­ნა­თა ურ­თი­ერ­თ­და­კავ­ში­რე­ბას – ურ­თი­ერ­თ­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი აზ­რობ­რი­ვი სქე­მე­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას. რაც უფ­რო მე­ტა­დაა ცოდ­ნე­ბი ურ­თი­ერ­თ­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი, მით უფ­რო ძლი­ერ­დე­ბა სა­აზ­როვ­ნო რე­სურ­სე­ბი – ამი­ტო­მაც არის ცოდ­ნა­თა ურ­თი­ერ­თ­და­კავ­ში­რე­ბა ხუ­თი­დან ერთ-ერთ სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პრინ­ცი­პად გა­მოცხა­დე­ბუ­ლი. და­ქუც­მა­ცე­ბულi, ერ­თ­მა­ნეთ­თან და­უ­კავ­ში­რებ­ლად დას­წავ­ლი­ლი სა­კითხე­ბი ინერ­ტუ­ლი და გა­მო­უ­ყე­ნე­ბე­ლი რჩე­ბა მოს­წავ­ლის გო­ნე­ბა­ში.

სას­წავ­ლო ში­ნა­არ­სე­ბის და­ლა­გე­ბა სა­მიზ­ნე ცნე­ბე­ბად, ქვეც­ნე­ბე­ბად და სა­კითხე­ბად სას­წავ­ლო პროგ­რა­მის გან­ტ­ვირ­თ­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბას იძ­ლე­ვა – მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ხდე­ბა არა ბევ­რი სა­კითხის დას­წავ­ლა, არა­მედ შერ­ჩე­უ­ლი სა­კითხე­ბის სიღ­რ­მი­სე­უ­ლად, მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვად და­მუ­შა­ვე­ბა, გან­ზო­გა­დე­ბის პრო­ცე­სე­ბი­სა და აზ­როვ­ნე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის ხელ­შე­საწყო­ბად. ეს მას­წავ­ლებ­ლებს აძ­ლევს სა­შუ­ა­ლე­ბას, რომ შე­მოქ­მე­დე­ბი­თად და­გეგ­მონ და წარ­მარ­თონ სას­წავ­ლო პრო­ცე­სი მოს­წავ­ლე­თა სა­ჭი­რო­ე­ბების გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით.

და­ვუბ­რუნ­დეთ და­ვა­ლე­ბას. და­ვა­ლე­ბის ჩა­მო­სა­ყა­ლი­ბებ­ლად შე­ვარ­ჩი­ეთ შემ­დე­გი ქვეც­ნე­ბე­ბი: ეპი­ზო­დი, პერ­სო­ნა­ჟის ხედ­ვის კუთხე; რაც შე­ე­ხე­ბა სა­კითხს, რო­მე­ლიც, რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, წარ­მო­ად­გენს კონ­ტექ­ს­ტუ­ა­ლი­ზე­ბულ ქვეც­ნე­ბას, შემ­დეგ­ნა­ი­რად ჩა­მო­ყა­ლიბ­და:

სა­კითხი: მოთხ­რო­ბა „გან­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის“ პერ­სო­ნაჟ­თა ხედ­ვის კუთხის წარ­მო­ჩე­ნა ფი­ნა­ლუ­რი ეპი­ზო­დის სა­ფუძ­ველ­ზე შექ­მ­ნი­ლი კო­მიქ­სის მეშ­ვე­ო­ბით.

და­ვა­ლე­ბის სა­კითხის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით, ჩა­მო­ყა­ლიბ­და ასე­ვე და­ვა­ლე­ბის საკ­ვან­ძო შე­კითხ­ვა:

♦ რო­გორ შევ­ქ­მ­ნა კო­მიქ­სი მოთხ­რო­ბის ბო­ლო ეპი­ზო­დის სა­ფუძ­ველ­ზე?

♦ ტექ­ს­ტის რო­მელ პირ­და­პირ და არა­პირ­და­პირ მი­ნიშ­ნე­ბებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით ამო­ვიც­ნო და წარ­მო­ვა­ჩი­ნო თი­თო­ე­უ­ლი პერ­სო­ნა­ჟის ხედ­ვის კუთხე – მა­თი ფიქ­რე­ბი, გრძნო­ბე­ბი, ემო­ცი­ე­ბი, და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი?

კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის პი­რო­ბა

გა­ი­აზ­რე მოთხ­რო­ბის ბო­ლო ეპი­ზო­დი, რო­მელ­შიც მთხრო­ბე­ლი ემ­შ­ვი­დო­ბე­ბა ორ კუს. და­ხა­ტე კო­მიქ­სი ამ ეპი­ზო­დის სა­ფუძ­ველ­ზე.

კო­მიქ­ს­ში:

♦ გა­მო­სა­ხე ეპი­ზო­დის მო­ნა­წი­ლე პერ­სო­ნა­ჟე­ბი: მთხრო­ბე­ლი, ორი კუ და მწყერ­ჩი­ტა;

♦ წარ­მო­ა­ჩი­ნე, რო­გო­რია თი­თო­ე­უ­ლი პერ­სო­ნა­ჟის ხედ­ვის კუთხე – რას ფიქ­რო­ბენ ან გრძნო­ბენ ისი­ნი, რო­გო­რია მა­თი გან­ზ­რახ­ვა, რა სურთ მათ;

♦ წი­ნა­და­დე­ბა­თა ში­ნა­არ­სის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით შე­არ­ჩიე სას­ვე­ნი ნიშ­ნე­ბი.

ნაშ­რო­მის წარ­დ­გე­ნის შემ­დეგ ისა­უბ­რე:

♦ რა პირ­და­პირ და არა­პირ­და­პირ მი­ნიშ­ნე­ბებს და­ეყ­რ­დე­ნი პერ­სო­ნა­ჟე­ბის ფიქ­რე­ბის, გან­ზ­რახ­ვი­სა თუ ნათ­ქ­ვა­მის ამო­საც­ნო­ბად (ტ. 2);

♦ რით ჰგავს შე­ნი კო­მიქ­სი მოთხ­რო­ბას, რით გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა მის­გან (მოთხ­რო­ბა 1, 2, 3 – კო­მიქ­სი 1, 2, 3);

♦ რამ­დე­ნად ასა­ხავს შე­ნი კო­მიქ­სი მწერ­ლის მთა­ვარ სათ­ქ­მელს? (ტ. 1);

♦ რა ხერ­ხე­ბი, რა სტრა­ტე­გი­ე­ბი გა­მო­ი­ყე­ნე მოთხ­რო­ბის გა­სა­გე­ბად? (ტ3)

♦ რა ხერ­ხე­ბი/სტრა­ტე­გი­ე­ბი გა­მო­ი­ყე­ნე   კო­მიქ­სის შე­საქ­მ­ნე­ლად (ტ. 3).

რო­გორც ყვე­ლა კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბა, ესეც სა­მი ძი­რი­თა­დი კომ­პო­ნენ­ტის­გან შედ­გე­ბა:

  1. პრო­დუქ­ტი, რო­მე­ლიც უნ­და შექ­მ­ნას მოს­წავ­ლემ – კო­მიქ­სი;
  2. საგ­ნობ­რი­ვი ქვეც­ნე­ბე­ბი და მათ­გან გა­მომ­დი­ნა­რე სა­კითხი – კონ­კ­რე­ტუ­ლი ეპი­ზო­დი, კონ­კ­რე­ტუ­ლი ოთხი პერ­სო­ნა­ჟის – ორი კუს, მთხრო­ბე­ლი­სა და მწყერ­ჩი­ტას ხედ­ვის კუთხე;
  3. და­ვა­ლე­ბის კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი, რომ­ლე­ბიც მჭიდ­როდ უკავ­შირ­დე­ბა სა­მიზ­ნე ცნე­ბის მკვიდრ წარ­მოდ­გე­ნებს. კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი წარ­მოდ­გე­ნი­ლია რუბ­რი­კის ქვეშ „ნაშ­რო­მის წარ­დ­გე­ნის შემ­დეგ, ისა­უბ­რე“.

კრი­ტე­რი­უ­მებ­სა და ცნე­ბის მკვიდრ წარ­მოდ­გე­ნებს შო­რის არ­სე­ბუ­ლი კავ­ში­რის წარ­მო­სა­ჩე­ნად მათ ცხრი­ლის სა­ხით წარ­მო­ვად­გენთ:

რო­გორც ცხრი­ლი­დან ჩანს, კრი­ტე­რი­უ­მებ­თან წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ინ­დექ­სე­ბი მი­უ­თი­თებს მათ კავ­შირს შე­სა­ბა­მის მკვიდრ წარ­მოდ­გე­ნებ­თან, მა­გა­ლი­თად, პირ­ველ კრი­ტე­რი­უმ­თან მი­თი­თე­ბუ­ლი „ტ. 2“ აჩ­ვე­ნებს მის კავ­შირს ტექ­ს­ტის მე­ო­რე მკვიდრ წარ­მოდ­გე­ნას­თან.

რო­გორც ვხე­დავთ, კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი შუ­ა­ლე­დურ მიზ­ნებს – სა­კითხ­სა და ქვეც­ნე­ბებს – სა­მიზ­ნე ცნე­ბის გან­ზო­გა­დე­ბულ წარ­მოდ­გე­ნებს უკავ­ში­რებს (მაგ., მთა­ვა­რი სათ­ქ­მე­ლი მოთხ­რო­ბა­სა და კო­მიქ­ს­ში) და ამ­გ­ვა­რად უწყობს ხელს პრო­ცე­სის გრძელ­ვა­დი­ა­ნი მიზ­ნე­ბის­კენ წარ­მარ­თ­ვას.

კომ­პ­ლექ­სურ და­ვა­ლე­ბა­ზე მუ­შა­ო­ბის პრო­ცე­სის მთლი­ა­ნო­ბი­თი სუ­რა­თი

ქვე­მოთ მო­ცე­მუ­ლი სქე­მა მთლი­ა­ნო­ბა­ში გვა­ნა­ხებს კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბის პრო­ცესს:

პირ­ვე­ლი სვე­ტი აჩ­ვე­ნებს, რომ აქ­ტი­ვო­ბე­ბის შე­თა­ვა­ზე­ბამ­დე მოს­წავ­ლეს ვაც­ნობთ კომ­პ­ლექ­სურ და­ვა­ლე­ბას. იგი იგებს, რა ტი­პის შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი პრო­დუქ­ტი უნ­და შექ­მ­ნას, რაც მის ძა­ლებს სა­მოქ­მე­დოდ გა­ნაწყობს. იგებს, რომ სწო­რედ ამ პრო­დუქ­ტის შე­საქ­მ­ნე­ლად შე­ის­წავ­ლის ახალ სა­კითხებს. მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, ყვე­ლა მოს­წავ­ლემ აიღოს პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბა იმა­ზე, რომ შექ­მ­ნის შე­მო­თა­ვა­ზე­ბულ პრო­დუქტს. ამი­ტომ და­ვა­ლე­ბა, ერ­თი მხრივ, გარ­კ­ვე­ულ გა­მოწ­ვე­ვას უნ­და წარ­მო­ად­გენ­დეს თი­თო­ე­უ­ლი მოს­წავ­ლის­თ­ვის, მე­ო­რე მხრივ, ეს გა­მოწ­ვე­ვა უნ­და შე­ე­სა­ბა­მე­ბო­დეს მათ წი­ნა­რე ცოდ­ნა-გა­მოც­დი­ლე­ბა­სა და შე­საძ­ლებ­ლო­ბებს. თუ­კი და­ვა­ლე­ბა, გარ­კ­ვე­უ­ლი პა­რა­მეტ­რით, ზედ­მე­ტად რთუ­ლია რო­მე­ლი­მე მოს­წავ­ლის­თ­ვის, აუცი­ლე­ბე­ლია მი­სი ადაპ­ტი­რე­ბა. მა­გა­ლი­თად, შე­საძ­ლებე­ლია ვინ­მეს ხატ­ვა უჭირ­დეს, ასეთ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, მოს­წავ­ლე­ებს მივ­ცემთ კო­მიქ­სის გა­სა­ფე­რა­დე­ბელ მო­ნა­ხაზს, რო­მელ­შიც იქ­ნე­ბა შე­სავ­სე­ბი ღრუბ­ლო­ვა­ნი დი­ა­ლო­გე­ბი. თუ სხვა პრობ­ლე­მა აქვს, შე­საძ­ლე­ბე­ლია, მხო­ლოდ ერ­თი, მის­თ­ვის სა­სურ­ვე­ლი პერ­სო­ნა­ჟის ფიქ­რე­ბის წარ­მო­ჩე­ნა ვთხო­ვოთ და ა.შ. თე­მა, სა­კითხი ყვე­ლა­სათ­ვის სა­ერ­თო რჩე­ბა, მაგ­რამ დი­ფე­რენ­ცი­რე­ბის­თ­ვის და­ვა­ლე­ბის მოთხოვ­ნე­ბის და შე­სა­ბა­მი­სად, კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი­სა და მკვიდ­რი წარ­მოდ­გე­ნე­ბის ადაპ­ტი­რე­ბას მო­ვახ­დენთ.

სქე­მა­ზე ბო­ლო სვე­ტი წარ­მო­ად­გენს გრძელ­ვა­დი­ან მიზ­ნებს. ისა­რი აჩ­ვე­ნებს პრო­ცესს, თუ რო­გორ მივ­დი­ვართ შუ­ა­ლე­დუ­რი მიზ­ნი­დან, ანუ კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბი­დან გრძელ­ვა­დი­ან მიზ­ნე­ბამ­დე. ამ პრო­ცეს­ში, მოს­წავ­ლე­ებ­თან ერ­თად, სხვა­დას­ხ­ვა აქ­ტი­ვო­ბას ვა­ხორ­ცი­ე­ლებთ და ამ აქ­ტი­ვო­ბე­ბის შე­სას­რუ­ლებ­ლად ვი­ყე­ნებთ რე­სურ­სებს (სა­ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლოს, და­მა­ტე­ბით რე­სურ­სებს).

რო­გორც სქე­მი­დან ჩანს, პრო­ცე­სი და­ყო­ფი­ლია ორ ეტა­პად. ეტა­პებ­თან მი­თი­თე­ბუ­ლია გაკ­ვე­თი­ლე­ბის სა­ვა­რა­უ­დო რა­ო­დე­ნო­ბა – პირ­ველ ეტაპს შე­იძ­ლე­ბა ერ­თი გაკ­ვე­თი­ლი და­ვუთ­მოთ; მე­ო­რე ეტა­პი და­ყო­ფი­ლია ნა­ბი­ჯე­ბად – ჩვენ 3 ნა­ბიჯს გა­მოვ­ყოფთ, თუმ­ცა შე­საძ­ლე­ბე­ლია სხვა რა­ო­დე­ნო­ბის ნა­ბი­ჯე­ბი გა­მო­ი­ყოს. ეს კონ­კ­რე­ტუ­ლი მას­წავ­ლებ­ლის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბა­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი.

კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბის პრო­ცე­სი, სქე­მის მი­ხედ­ვით, 6 გაკ­ვე­თილ­ზე გა­ვა­ნა­წი­ლეთ. რა­საკ­ვირ­ვე­ლია, ეს გაკ­ვე­თი­ლე­ბის სა­ო­რი­ენ­ტა­ციო რა­ო­დე­ნო­ბაა. ყო­ველ კერ­ძო შემ­თხ­ვე­ვა­ში, იმ­დენ გაკ­ვე­თილ­ზე გა­ა­ნა­წი­ლებს მას­წავ­ლე­ბე­ლი პრო­ცესს, რამ­დე­ნიც სა­ჭი­რო იქ­ნე­ბა სა­კითხის ნა­ყო­ფი­ე­რი სწავ­ლა-სწავ­ლე­ბი­სათ­ვის. სა­ა­თე­ბი უნ­და მო­ვარ­გოთ მოს­წავ­ლე­თა სა­ჭი­რო­ე­ბებს და არა პი­რი­ქით – მოს­წავ­ლე სა­ა­თებს. სა­ერ­თოდ, გაკ­ვე­თი­ლე­ბის სა­რე­კო­მენ­და­ციო რა­ო­დე­ნო­ბა, სა­სურ­ვე­ლია, მი­ვუ­თი­თოთ მხო­ლოდ მას შემ­დეგ, რაც დამ­თავ­რ­დე­ბა კომ­პ­ლექ­სურ და­ვა­ლე­ბა­ზე მუ­შა­ო­ბა.

ბო­ლო ქვე­და სვე­ტი იმას მი­ა­ნიშ­ნებს, რომ საკ­ვან­ძო შე­კითხ­ვე­ბი მთლი­ა­ნი პრო­ცე­სის თან­მ­დე­ვია, რომ­ლებ­ზეც მუდ­მი­ვად მო­უ­წევს ფიქ­რი მოს­წავ­ლეს, და­ვა­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბის პრო­ცეს­ში შე­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი აქ­ტი­ვო­ბე­ბის შეს­რუ­ლე­ბი­სას.

ახ­ლა, გა­ვეც­ნოთ და­ვა­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ლე­ბის ეტა­პებს.

ეტა­პი I. კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის გაც­ნო­ბა

პირ­ვე­ლი ეტა­პი გუ­ლის­ხ­მობს თვი­თონ კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბის პი­რო­ბის გაც­ნო­ბას. ამ დროს ყუ­რადღე­ბას ვა­მახ­ვი­ლებთ ფორ­მა­ზე, რა ტი­პის პრო­დუქ­ტი უნ­და შექ­მ­ნას მოს­წავ­ლემ, თან ვსარ­გებ­ლობთ ამ პირ­ვე­ლი ეტა­პით, რომ მი­სი წი­ნა­რე ცოდ­ნა გა­ვა­აქ­ტი­უ­როთ მო­ცე­მული თე­მის შე­სა­ხებ ან და­ვა­ლე­ბის კონ­ტექ­ს­ტ­თან და­კავ­ში­რე­ბით. გთა­ვა­ზობთ ამ თე­მის ფარ­გ­ლებ­ში დას­მუ­ლი კითხ­ვის ნი­მუ­შებს:

♦ თქვე­ნი აზ­რით, რა არის თა­ნად­გო­მა?

♦ შე­გიძ­ლი­ათ გა­იხ­სე­ნოთ თა­ნად­გო­მის მა­გა­ლი­თე­ბი?

♦ რა­ტომ ფიქ­რობთ, რომ ეს თა­ნად­გო­მის მა­გა­ლი­თია?

მოს­წავ­ლე­ებ­მა აუცი­ლებ­ლად უნ­და იგ­რ­ძ­ნონ, რომ გან­სა­ხილ­ველ თე­მას­თან და­კავ­ში­რე­ბით მათ აქვთ რა­ღაც სათ­ქ­მე­ლი, თე­მა რა­ღა­ცით უკავ­ში­რდე­ბა მათ გა­მოც­დი­ლე­ბას და ისიც უნ­და ვაგ­რ­ძ­ნო­ბი­ნოთ, რომ მა­თი აზ­რი სა­გუ­ლის­ხ­მოა და ღი­რე­ბუ­ლი მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის. რო­ცა ცალ­კე­უ­ლი მოს­წავ­ლე თა­ვის მო­საზ­რე­ბებს გა­მო­ხა­ტავს, შე­იძ­ლე­ბა გან­ხილ­ვა­ში სხვა მოს­წავ­ლე­ე­ბიც ჩა­ერ­თონ. მას­წავ­ლე­ბე­ლი გე­ზის მიმ­ცე­მი შე­კითხ­ვე­ბით და­ეხ­მა­რე­ბა მათ აზ­რე­ბის გა­მოთ­ქ­მა­ში. ამის­თ­ვის დრო არ უნ­და დაგ­ვე­ნა­ნოს. ეს პრო­ცე­სი ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია იმი­ტომ, რომ ამ დროს მოს­წავ­ლე იწყებს სუ­ლი­თა და გუ­ლით ჩარ­თ­ვას სწავ­ლის პრო­ცეს­ში, რწმუნ­დე­ბა, რომ მი­სი ფიქ­რი და აზ­რი ღი­რე­ბუ­ლია. მას უკ­ვე სხვა­ნა­ი­რად და­ა­ინ­ტე­რე­სებს, თუ რო­გორ იქ­ნე­ბა წარ­მო­ჩე­ნი­ლი მწერ­ლის მი­ერ თა­ნად­გო­მის თე­მა გან­სა­ხილ­ველ ნა­წარ­მო­ებ­ში.

ამის შემ­დეგ მოს­წავ­ლე­ებს წარ­ვუდ­გენთ და­ვა­ლე­ბას. იმა­ში და­სარ­წ­მუ­ნებ­ლად, რომ მათ ეს და­ვა­ლე­ბა კარ­გად გა­ი­გეს, სა­სურ­ვე­ლია, ვთხო­ვოთ, თა­ვი­ან­თი სიტყ­ვე­ბი­თაც ჩა­მო­ა­ყა­ლი­ბონ პი­რო­ბა.

და­ვა­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბის მე­ო­რე ეტა­პი, პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯი

ნა­ბი­ჯი 1. რა სტრა­ტე­გი­ე­ბი გა­მო­ი­ყე­ნე ტექ­ს­ტის გა­სა­გე­ბად (ტ. 3)

რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, მე­ო­რე ეტაპს ნა­ბი­ჯე­ბად ვყოფთ – ნა­ბი­ჯე­ბად გა­მოგ­ვაქვს და­ვა­ლე­ბის კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი. „ნა­ბი­ჯი-კრი­ტე­რი­უ­მი“ ერ­თ­გ­ვა­რი სა­მიზ­ნე ორი­ენ­ტი­რია მას­წავ­ლებ­ლის­თ­ვის — მან ისე უნ­და წა­იყ­ვა­ნოს პრო­ცე­სი, რომ მოს­წავ­ლე­ებ­მა შეძ­ლონ კრი­ტე­რი­უ­მის მოთხოვ­ნა­თა დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბა.

რა თა­ნა­მი­მდევ­რო­ბით შე­ირ­ჩე­ვა კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი ნა­ბი­ჯე­ბად, ესეც მას­წავ­ლებ­ლის გა­და­საწყ­ვე­ტია. შე­იძ­ლე­ბა ერთ ნა­ბიჯ­ში რამ­დე­ნი­მე კრი­ტე­რი­უ­მიც მოხ­ვ­დეს. რო­გორც ქვე­მოთ მო­ცე­მუ­ლი სქე­მი­დან ჩანს, ჩვენ პირ­ველ ნა­ბი­ჯად ავირ­ჩი­ეთ ტექ­ს­ტის გა­გე­ბა, რაც ში­ნა­არ­სის აღ­მო­ჩე­ნა­საც გუ­ლის­ხ­მობს, უც­ნო­ბი სიტყ­ვე­ბის გა­გე­ბა­საც, კითხ­ვა­ში გა­წაფ­ვა­საც, შე­სა­ბა­მი­სად, პირ­ველ ნა­ბიჯ­ში ამ ყვე­ლა­ფერ­ზე ვი­მუ­შა­ვებთ.

აქ­ტი­ვო­ბა 1. წი­ნას­წა­რი ვა­რა­უ­დე­ბის გა­მოთ­ქ­მა სა­თა­ურ­სა და ილუს­ტ­რა­ცი­ა­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით – რას გვე­უბ­ნე­ბა სა­თა­უ­რი და ილუს­ტ­რა­ცია ტექ­ს­ტის შე­სა­ხებ? ვიწყებთ მი­ნიშ­ნე­ბებ­ზე მუ­შა­ო­ბას.

აქ­ტი­ვო­ბა 2. ვა­რა­უ­დე­ბით შუა ნა­წი­ლის აღ­დ­გე­ნა – მას­წავ­ლე­ბე­ლი წა­ი­კითხავს ტექ­ს­ტის I და II აბ­ზაცს, რო­მე­ლიც სრულ­დე­ბა სიტყ­ვე­ბით „ჩა­მო­ვივ­ლი­დი და წა­ვიყ­ვან­დი“ და ტექ­ს­ტის ბო­ლო ნა­წილს სიტყ­ვე­ბი­დან: „ისე მო­მე­წო­ნენ…“, მოს­წავ­ლე­ებ­მა უნ­და ივა­რა­უ­დონ და ზე­პი­რად გად­მოს­ცენ, რა მოხ­და ამ­ბის შუა ნა­წილ­ში. ეს აქ­ტი­ვო­ბა მოს­წავ­ლე­ე­ბის­თ­ვის ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სოა, ყვე­ლა თა­ვის ვერ­სი­ას ქმნის, შე­იძ­ლე­ბა გა­ი­მარ­თოს მსჯე­ლო­ბა, რა­ტომ ფიქ­რო­ბენ ასე, რა მი­ნიშ­ნე­ბებს და­ეყ­რ­დ­ნენ (რა მი­ნიშ­ნე­ბებს ეყ­რ­დ­ნო­ბო­დით, გა­მარ­თ­ლ­და თუ არა თქვე­ნი მო­ლო­დი­ნი?)

აქ­ტი­ვო­ბა 3. ტექ­ს­ტის და­მუ­შა­ვე­ბა შე­კითხ­ვე­ბით. რო­გორ მო­ა­ხერ­ხა კუმ გად­მობ­რუ­ნე­ბა? რა­ტომ და­აწ­ვი­ნა კუ ზურ­გ­ზე მთხრო­ბელ­მა? რა­ტომ ჰქვია ამ მოთხ­რო­ბას „გან­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა“? რო­გო­რი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა ჰქონ­და მთხრო­ბელს შვი­ლიშ­ვი­ლე­ბის მი­მართ? – რო­დე­საც მოს­წავ­ლე­ე­ბი ამ შე­კითხ­ვებ­ზე გას­ცე­მენ პა­სუხს, ავა­მოქ­მე­დებთ კითხ­ვის ხერ­ხის ტა­ბუ­ლას და ვთხოვთ, გვი­პა­სუ­ხონ რო­მე­ლი ხერ­ხი გა­მო­ი­ყე­ნეს პა­სუ­ხე­ბის გა­სა­ცე­მად:

ისი­ნი იწყე­ბენ ფიქრს, თი­თო­ე­უ­ლი შე­კითხ­ვის­თ­ვის, რო­მე­ლი სტრა­ტე­გია, რო­მე­ლი ხერ­ხი უნ­და გა­მო­ე­ყე­ნე­ბი­ნათ. შემ­დეგ ეს მსჯე­ლო­ბის სა­გა­ნი ხდე­ბა. ამ­გ­ვა­რი მე­ტა­კოგ­ნი­ტუ­რი აქ­ტი­ვო­ბა ხელს უწყობს კითხ­ვის პრო­ცე­სის გაც­ნო­ბი­ე­რე­ბას, რომ­ლის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა­ზეც სტა­ტი­ის პირ­ველ ნა­წილ­ში ვი­სა­უბ­რეთ.

ამა­ვე ნა­ბიჯ­ში ვმუ­შა­ობთ უც­ნობ თუ იშ­ვი­ა­თად ხმა­რე­ბულ სიტყ­ვებ­ზე, გა­წა­ფულ კითხ­ვა­ზეც. ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია იშ­ვი­ა­თად ხმა­რე­ბულ სიტყ­ვებ­ზე მუ­შა­ო­ბა ლექ­სი­კუ­რი მა­რა­გის გა­სამ­დიდ­რებ­ლად. ამის­თ­ვის, ერ­თი მხრივ, მოს­წავ­ლე უნ­და მი­ვაჩ­ვი­ოთ იმას, რომ თვი­თონ და­აკ­ვირ­დეს წი­ნა­და­დე­ბას, ტექსტს და ამო­იც­ნოს სიტყ­ვე­ბის, შე­სიტყ­ვე­ბე­ბის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა, იმ­ს­ჯე­ლოს, რო­გორ მიხ­ვ­და ამა თუ იმ სიტყ­ვის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას; მე­ო­რე მხრივ, მას ამ ახა­ლი სიტყ­ვე­ბის კონ­ტექ­ს­ტ­ში გა­მო­ყე­ნე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბა უნ­და მივ­ცეთ. გთა­ვა­ზობთ და­სას­მე­ლი შე­კითხ­ვე­ბის ნი­მუ­შებს:

♦ რო­მე­ლია თქვენ­თ­ვის უც­ნო­ბი სიტყ­ვე­ბი? ვის შე­უძ­ლია მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის ამოც­ნო­ბა წი­ნა­და­დე­ბა­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით? რა­ტომ ფიქ­რობ, რომ ამას ნიშ­ნავს? რო­გორ მიხ­ვ­დი ამ სიტყ­ვის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას?

♦ რო­გორ გეს­მით: „ფე­ხებ­გა­ფარ­ჩხუ­ლი“, „კი­სე­რაწ­ვ­დი­ლი“, „თო­ხი და­ვა­ყუ­დე“, „ასავ­სა­ვებ­და“? სხვა­ნა­ი­რად რო­გორ იტყო­დით ამას?

♦ მო­ი­ფიქ­რეთ ერთ-ორ­წი­ნა­და­დე­ბი­ა­ნი ამ­ბა­ვი ამ სიტყ­ვე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბით.

♦ რო­გორ გეს­მით „მი­ლა­პა­რა­კობ­დ­ნენ“? რა შემ­თხ­ვე­ვა­ში შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას ეს? ერ­თი სიტყ­ვით რო­გორ იტყ­ვით: „მი­დი­ოდ­ნენ და მღე­როდ­ნენ“, „მი­დი­ოდ­ნენ და სა­უბ­რობ­დ­ნენ“? (მი­იმ­ღე­როდ­ნენ, მი­სა­უბ­რობ­დ­ნენ) და სხვ.

ამის შემ­დეგ, კარ­გი იქ­ნე­ბა ეპი­ზო­დებ­ზე მუ­შა­ო­ბა – ეპი­ზო­დე­ბის გა­მო­ყო­ფა, და­სა­თა­უ­რე­ბა და ა.შ. თე­მა­ში გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი გვაქვს აქ­ტი­ვო­ბა „გრძნო­ბა­თა ყუ­ლა­ბა“, რაც გუ­ლის­ხ­მობს მოს­წავ­ლის მი­ერ შერ­ჩე­უ­ლი და წა­კითხუ­ლი ეპი­ზო­დის მოს­მე­ნი­სას აღ­ძ­რუ­ლი გრძნო­ბე­ბის ამორ­ჩე­ვას და­ფა­ზე გა­კე­თე­ბუ­ლი ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი­დან.

მე­ო­რე ეტა­პი, მე­ო­რე ნა­ბი­ჯი

ნა­ბი­ჯი 2. რა პირ­და­პირ და არა­პირ­და­პირ მი­ნიშ­ნე­ბებს და­ეყ­რ­დე­ნი პერ­სო­ნა­ჟე­ბის ფიქ­რე­ბის, გან­ზ­რახ­ვი­სა თუ ნათ­ქ­ვა­მის ამო­საც­ნო­ბად (ტ. 2).

ნა­ბიჯ­ში შერ­ჩე­უ­ლი კრი­ტე­რი­უ­მის შე­სა­ბა­მი­სად, აქ ისე­თი აქ­ტი­ვო­ბე­ბი და კითხ­ვე­ბი უნ­და გა­მო­ვი­ყე­ნოთ, რომ მოს­წავ­ლის ყუ­რადღე­ბა მი­ნიშ­ნე­ბებ­სა და მათ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა­ზე წარ­ვ­მარ­თოთ. ამ მიზ­ნით მოს­წავ­ლეს ვთა­ვა­ზობთ ოთხი­ვე პერ­სო­ნა­ჟის­თ­ვის შემ­დეგ ცხრილს:

ცხრი­ლებ­ზე სა­მუ­შა­ოდ მოს­წავ­ლე ისევ უბ­რუნ­დე­ბა ტექსტს, იწყებს ფიქრს იმა­ზე, თუ რა სა­გუ­ლის­ხ­მო მი­ნიშ­ნე­ბე­ბი აქვს ტექ­ს­ტ­ში ისე­თი, რომ­ლებ­საც შე­იძ­ლე­ბა და­ეყ­რ­დ­ნოს პერ­სო­ნა­ჟე­ბის ფიქ­რე­ბი­სა და ემო­ცი­ე­ბის ამო­საც­ნო­ბად. მო­დე­ლი­რე­ბის მიზ­ნით, შე­საძ­ლე­ბე­ლია მას­წავ­ლე­ბელ­მა, ერთ-ერთ პერ­სო­ნაჟ­თან და­კავ­ში­რე­ბით, ერ­თი ცხრი­ლი მოს­წავ­ლე­თა თა­ნა­მო­ნა­წი­ლეო­ბით შე­ავ­სოს. ისი­ნი ერ­თად და­ფიქ­რ­დე­ბი­ან, რას ეუბ­ნე­ბა პერ­სო­ნა­ჟის შე­სა­ხებ მი­სი ქცე­ვა, სიტყ­ვე­ბი, გრძნო­ბა, ფიქ­რე­ბი, ერ­თად აღ­მო­ა­ჩე­ნენ, რამ­დენ მი­ნიშ­ნე­ბას გვაწ­ვ­დის ავ­ტო­რი პერ­სო­ნა­ჟის შე­სა­ხებ და რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­ი­ყე­ნონ ისი­ნი პერ­სო­ნა­ჟის ხედ­ვის კუთხის წარ­მო­სა­ჩე­ნად.

ამ ცხრი­ლე­ბის შევ­სე­ბის შემ­დეგ, ფიქ­რ­სა და მუ­შა­ო­ბას კი­დევ უფ­რო პრო­დუქ­ტი­ულს გახ­დის კითხ­ვა-პა­სუ­ხი – ყვე­ლა­ზე მე­ტად რო­მე­ლი პერ­სო­ნა­ჟი მო­გე­წო­ნა? რა­ტომ შეც­ვა­ლა კაც­მა თა­ვი­სი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბა, მას ხომ კუს თან წაყ­ვა­ნა უნ­დო­და შვი­ლიშ­ვი­ლე­ბის­თ­ვის? რო­გორ შე­ა­ფა­სებ ორი კუს საქ­ცი­ელს? რო­გორ ფიქ­რობ, რა­ტომ მი­აქ­ცია მწე­რალ­მა ყუ­რადღე­ბა ნა­თელ დღე­სა და მწყერ­ჩი­ტას გა­ლო­ბას? შე­ნი აზ­რით, რას გვას­წავ­ლის ეს მოთხ­რო­ბა? რი­სი თქმა უნ­დო­და ავ­ტორს ამ ამ­ბის მო­ყო­ლით?.. ბავ­შ­ვე­ბი ნელ-ნე­ლა მიგ­ვ­ყავს იქამ­დე, რომ და­ფიქ­რ­დ­ნენ ტექ­ს­ტის იდე­ა­ზე. შემ­დეგ ისევ მა­თი მო­საზ­რე­ბე­ბით და­ვინ­ტე­რეს­დე­ბით: – იზი­ა­რებ თუ არა მწერ­ლის მთა­ვარ სათ­ქ­მელს? რა­ტომ? მოს­წავ­ლე­ე­ბი სხვა­დას­ხ­ვა ვა­რი­ანტს იტყ­ვი­ან, მას­წავ­ლე­ბე­ლი, ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, მხო­ლოდ მეგ­ზუ­რია და აზ­რის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში ეხ­მა­რე­ბა მათ – ვის აქვს გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი მო­საზ­რე­ბა? რა­ტომ ფიქ­რობ ასე? რამ­დე­ნად და რო­გორ ახა­სი­ა­თებს პერ­სო­ნაჟს მი­სი სიტყ­ვე­ბი, აზ­რე­ბი, ემო­ცი­ე­ბი, ქმე­დე­ბე­ბი და და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი? რა სა­გუ­ლის­ხ­მო დე­ტა­ლებს ამ­ჩ­ნევთ ბო­ლო ეპი­ზოდ­ში? პერ­სო­ნა­ჟე­ბის რო­მელ მი­ნიშ­ნებას გა­მო­ი­ყე­ნებ კო­მიქ­სის ბო­ლო ეპი­ზო­დის შე­საქ­მ­ნე­ლად? რა­ტომ? – ამ შე­კითხ­ვე­ბით ვეხ­მა­რე­ბით გარ­კ­ვე­უ­ლი მზა­ო­ბის შექ­მ­ნა­ში, რომ მოს­წავ­ლე­ებ­მა უკეთ შეძ­ლონ კო­მიქ­ს­ზე მუ­შა­ო­ბა.

რო­გორც ვხე­დავთ, პრო­ცეს­ში­ვე უნ­და და­ვი­ნა­ხოთ, ვის რა­ში სჭირ­დე­ბა დახ­მა­რე­ბა, შე­ვეშ­ვე­ლოთ მოს­წავ­ლე­ებს დამ­ხ­მა­რე შე­კითხ­ვე­ბი­თა თუ რჩე­ვე­ბით, და­ვეხ­მა­როთ თი­თო­ე­ულს წინ­ს­ვ­ლა­სა და გან­ვი­თა­რე­ბა­ში. სწო­რედ ასეთ და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბას გუ­ლის­ხ­მობს გან­მა­ვი­თა­რე­ბე­ლი შე­ფა­სე­ბა – ეს სხვა არა­ფე­რია, თუ არა სწავ­ლის პრო­ცე­სის მხარ­და­ჭე­რა. გა­ნათ­ლე­ბის სფე­რო­ში ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი კვლე­ვე­ბი ერ­თ­მ­ნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად აჩ­ვე­ნებს, რომ იმ სკო­ლებ­ში, სა­დაც სწავ­ლე­ბა ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლია სწავ­ლის პრო­ცეს­ზე და მის მხარ­და­ჭე­რა­ზე (და არა შე­დე­გე­ბის გან­ს­ჯა­ზე), იქ­მ­ნე­ბა გა­რე­მო, სა­დაც ყვე­ლას გო­ნე­ბა, სწავ­ლი­თა და წინ­ს­ვ­ლი­თაა და­კა­ვე­ბუ­ლი. ამ კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ულ და თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბით გა­რე­მო­ში, სა­დაც არა­ვინ არ ეჯიბ­რე­ბა ერ­თ­მა­ნეთს, არა­ვინ ედ­რე­ბა სხვას, ხორცს ის­ხამს პე­და­გო­გი­კის ჯა­დოს­ნუ­რი ძა­ლა: თი­თო­ე­უ­ლი მოს­წავ­ლე გა­ნა­ვი­თა­რებს სა­კუ­თა­რი პი­როვ­ნუ­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის მაქ­სი­მუმს. ამ სას­წა­უ­ლის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა შე­უძ­ლია მხო­ლოდ პე­და­გოგს, რომ­ლის მზე­რა მოს­წავ­ლის გან­ვი­თა­რე­ბის პრო­ცეს­ზეა მი­მარ­თუ­ლი.

მე­ო­რე ეტა­პი, მე­სა­მე ნა­ბი­ჯი

ნა­ბი­ჯი 3. რამ­დე­ნად ასა­ხავს კო­მიქ­სი მწერ­ლის მთა­ვარ სათ­ქ­მელს? (ტ. 1); რით ჰგავს შე­ნი კო­მიქ­სი მოთხ­რო­ბას, რით გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა მის­გან? (მოთხ­რო­ბა-კო­მიქ­სი); რა ხერ­ხე­ბი/სტრა­ტე­გი­ე­ბი გა­მო­ი­ყე­ნე კო­მიქ­სის შე­საქ­მ­ნე­ლად? (ტ. 3)

მე­სა­მე ნა­ბიჯ­ში გვაქვს სა­მი კრი­ტე­რი­უ­მი.რა უნ­და გა­ვა­კე­თოთ იმი­სათ­ვის, რომ მოს­წავ­ლემ ეს კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი და­აკ­მა­ყო­ფი­ლოს? კო­მიქ­სი რომ შექ­მ­ნას, მას უნ­და აღ­მო­ა­ჩე­ნი­ნოთ სა­მიზ­ნე ცნე­ბა „კო­მიქ­სის“ არ­სე­ბი­თი მა­ხა­სი­ა­თებ­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც ეტა­პობ­რი­ვად მკვიდრ წარ­მოდ­გე­ნე­ბად ჩა­მო­ყა­ლიბ­დე­ბა.

სა­მიზ­ნე ცნე­ბა „კო­მიქ­სი“ და მკვიდ­რი წარ­მოდ­გე­ნე­ბი
  1. ში­ნა­არ­სი

⇒ კო­მიქ­ს­ში ამ­ბა­ვი გად­მო­ცე­მუ­ლია ნა­ხა­ტე­ბი­თა და „ღრუბ­ლებ­ში“ სიტყ­ვე­ბით;

⇒ „ღრუბ­ლებ­ში“ მო­თავ­სე­ბუ­ლია ის სიტყ­ვე­ბი, რომ­ლე­ბი­თაც პერ­სო­ნა­ჟე­ბი ელა­პა­რა­კე­ბი­ან ერ­თ­მა­ნეთს, ასე­ვე მა­თი ფიქ­რე­ბი და ოც­ნე­ბე­ბი;

⇒ ნა­ხა­ტე­ბი გა­მო­ხა­ტავს პერ­სო­ნა­ჟებს, მათ ქმე­დე­ბებს, ზოგ­ჯერ – გრძნო­ბებ­სა და გან­წყო­ბას, მოქ­მე­დე­ბის ად­გილს;

⇒ ამ­ბის გად­მო­სა­ცე­მად უმე­ტეს­წი­ლად გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სა­უბ­რე­ბი (/დი­ა­ლო­გე­ბი) პერ­სო­ნა­ჟებს შო­რის;

⇒ და­მა­ტე­ბით შე­საძ­ლე­ბე­ლია გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი იყოს მარ­თ­კუთხე­დებ­ში ჩას­მუ­ლი ავ­ტო­რი­სე­უ­ლი კო­მენ­ტა­რე­ბი, სხვა სა­ჭი­რო მოკ­ლე ინ­ფორ­მა­ცია (მაგ., პერ­სო­ნა­ჟებ­ზე, მომ­ხ­დარ­ზე, მოქ­მე­დე­ბის დრო­ზე).

  1. აგე­ბუ­ლე­ბა-სტრუქ­ტუ­რა

⇒  კო­მიქ­ს­ში გად­მო­ცე­მულ ამ­ბავს აქვს და­საწყი­სი, შუა ნა­წი­ლი და და­სას­რუ­ლი, რომ­ლე­ბიც თან­მიმ­დევ­რუ­ლად ებ­მის ერ­თ­მა­ნეთს;

⇒ კო­მიქ­ს­ში ამ­ბა­ვი გად­მო­ი­ცე­მა დრო­ი­თი თა­ნა­მიმ­დევ­რო­ბის დაც­ვით;

⇒ კო­მიქსს აქვს გა­მოკ­ვე­თი­ლი სტრუქ­ტუ­რა.

  1. ენა

⇒ გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა ში­ნა­არ­სის წი­ნა­და­დე­ბე­ბი, ხში­რია ემო­ცი­ე­ბის აღ­მ­ნიშ­ვ­ნე­ლი სიტყ­ვე­ბი და ფრა­ზე­ბი.

რე­სურ­სი 1: კო­მიქ­სი­სა და ილუს­ტ­რა­ცი­ის ნი­მუ­შე­ბი (გ. ლა­ფა­უ­რი, „ბო­ლო­კა და ყვან­ჩა­ლა“, ბა­კურ სუ­ლა­კა­უ­რი)

კო­მიქ­სის ჟან­რულ მა­ხა­სი­ა­თებ­ლებ­ზე სა­მუ­შა­ოდ შე­ირ­ჩა სა­ბავ­შ­ვო კო­მიქ­სე­ბი და შე­კითხ­ვე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბით მოს­წავ­ლე­ებს ყუ­რადღე­ბას მი­ვაქ­ცე­ვი­ნებთ სა­გუ­ლის­ხ­მო დე­ტა­ლებ­ზე. გთა­ვა­ზობთ კო­მიქ­სის ნი­შან-თვი­სე­ბე­ბის გ­ა­სააზ­რებ­ლად თე­მა­ში დას­მუ­ლი შე­კითხ­ვე­ბის ნი­მუ­შებს:

⇒ რით ჰგავს და რით გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა პირ­ვე­ლი ორი ნი­მუ­ში მე­სა­მეს­გან?

⇒ რა მი­ზანს ისა­ხავ­დ­ნენ ავ­ტო­რე­ბი მა­თი შექ­მ­ნი­სას?

⇒ რით გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა კო­მიქ­სე­ბი ილუს­ტ­რი­რე­ბუ­ლი ნა­ხა­ტე­ბი­სა­გან?

⇒ შე­საძ­ლე­ბე­ლია თუ არა მე­სა­მე ნი­მუ­ში ვაქ­ცი­ოთ კო­მიქ­სად? რო­გორ?

⇒ სა­ი­დან ვი­გებთ, რას ამ­ბო­ბენ პერ­სო­ნა­ჟე­ბი? რო­გორ მიგ­ვა­ნიშ­ნებს კო­მიქ­სი, რომ პერ­სო­ნა­ჟის ფიქ­რია გად­მო­ცე­მუ­ლი და არა სა­უ­ბა­რი? (პა­ტარ-პა­ტა­რა ღრუბ­ლე­ბით);

⇒ რო­გორ მიგ­ვა­ნიშ­ნებს კო­მიქ­სი, რომ პერ­სო­ნა­ჟის სა­უ­ბა­რია გად­მო­ცე­მუ­ლი? (ის­რი­ა­ნი ღრუბ­ლე­ბით);

⇒ სა­ი­დან ვი­გებთ, რო­გორ ხა­სი­ათ­ზე არი­ან, რა გან­წყო­ბა აქვთ?

⇒ რო­გორ გარ­დავ­ქ­მ­ნათ მოთხ­რო­ბის ეპი­ზო­დი კო­მიქ­სად?

კო­მიქ­სის შექ­მ­ნის წინ ე.წ. წინ­მ­ს­წ­რებ მე­ტა­კოგ­ნი­ტუ­რ პა­უ­ზას მივ­მარ­თავთ, ანუ მოს­წავ­ლე­ებს წინ­მ­ს­წ­რე­ბად და­ვა­ფიქ­რებთ იმა­ზე, თუ რა ნა­ბი­ჯებს გა­დად­გა­მენ კო­მიქ­სის შე­საქ­მ­ნე­ლად, ვამ­ს­ჯე­ლებთ იმა­ზე, თუ რო­გორ წარ­მარ­თა­ვენ პრო­ცესს. სა­სურ­ვე­ლია, ყვე­ლამ გა­მოთ­ქ­ვას მო­საზ­რე­ბა, ვი­ღაც გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლად და­ი­ნა­ხავს სა­მოქ­მე­დო გზას, გაც­ვ­ლი­ან აზ­რებს. შე­იძ­ლე­ბა ვიმ­ს­ჯე­ლოთ, რო­მე­ლი გზა სჯობს, ყვე­ლამ ერ­თი გზა შე­იძ­ლე­ბა ვერ მო­ირ­გოს და სა­კუ­თა­რი აირ­ჩი­ოს. ამ­გ­ვა­რი მსჯე­ლო­ბა გა­ამ­დიდ­რებს ეფექ­ტი­ა­ნად სწავ­ლის გა­მოც­დი­ლე­ბას. მოს­წავ­ლე­ებ­მა შე­იძ­ლე­ბა პა­ტა­რა სა­მოქ­მე­დო გეგ­მაც შე­ი­მუ­შა­ონ, სა­დაც აღ­ნიშ­ნა­ვენ, თუ რა ნა­ბი­ჯებს გა­დად­გა­მენ კო­მიქ­სის შე­საქ­მ­ნე­ლად და ამის შემ­დეგ და­იწყონ კო­მიქ­ს­ზე და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი მუ­შა­ო­ბა.

კო­მიქ­სე­ბის წარ­დ­გე­ნამ­დე მოს­წავ­ლე­ებს გა­ვაც­ნობთ „მსმე­ნე­ლის დღი­ურს“:

♦ რა მო­მე­წო­ნა, რო­მე­ლი დე­ტა­ლი იყო ჩემ­თ­ვის სა­ინ­ტე­რე­სო და რა­ტომ?

♦ რით ჰგავს, რით გან­ს­ხვავ­დე­ბა ჩე­მი კო­მიქ­სის­გან?

♦ რას მი­აქ­ცია ყუ­რადღე­ბა ისეთს, რაც მე გა­მომ­რ­ჩა მხედ­ვე­ლო­ბი­დან, ან პი­რი­ქით?

დღი­უ­რი პა­ტა­რა მსმე­ნე­ლებს უსა­ხავს კონ­კ­რე­ტულ ამო­ცა­ნებს, რის შე­დე­გა­დაც მოს­წავ­ლე­ე­ბი პრე­ზენ­ტა­ცი­ის პა­სი­უ­რი კი არა, აქ­ტი­უ­რი მსმე­ნე­ლე­ბი იქ­ნე­ბი­ან. მოს­წავ­ლე მარ­თ­ლაც აქ­ტი­უ­რი მსმე­ნე­ლი რომ იყოს, აუცი­ლე­ბე­ლია დღი­უ­რის რუბ­რი­კე­ბი – დაკ­ვირ­ვე­ბის კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი მის უშუ­ა­ლო გა­მოც­დი­ლე­ბას უკავ­შირ­დე­ბო­დეს. წი­ნა­აღ­მ­დეგ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ეს ინ­ს­ტ­რუ­მენ­ტი ფორ­მა­ლურ ხა­სი­ათს მი­ი­ღებს.

ხში­რად ის­მის შე­კითხ­ვა, რო­გორ მო­ვიქ­ცეთ, ყვე­ლა მოს­წავ­ლეს რო­გორ მო­ვუს­მი­ნოთ? არ არის აუცი­ლე­ბე­ლი, ერთ გაკ­ვე­თილ­ზე ყვე­ლა ბავ­შ­ვი გა­მო­ვი­დეს. ამ მხრივ, თა­ვი­სუფ­ლად უნ­და მო­ვიქ­ცეთ — შე­იძ­ლე­ბა შე­თან­ხ­მე­ბა (კენ­ჭის­ყ­რით ან სხვა სა­შუ­ა­ლე­ბით) იმა­ზე, თუ ვინ რო­დის წარ­მო­ად­გენს ნაშ­რომს. პრე­ზენ­ტა­ცი­ე­ბი სხვა­დას­ხ­ვა გაკ­ვე­თილ­ზე გა­და­ნა­წილ­დე­ბა, მოს­წავ­ლე­ებს ზუს­ტად ეცო­დი­ნე­ბათ, ვინ რო­დის წა­რად­გენს მას. შე­იძ­ლე­ბა ზო­გი­ერ­თ­მა ად­რე და­ას­რუ­ლოს, ასე­თებს მი­ვუს­ხ­დე­ბით და სა­ნამ სხვე­ბი მუ­შა­ო­ბენ, მათ ნა­მუ­შე­ვარს ჩა­ვი­ბა­რებთ.

გვახ­სოვ­დეს, რომ კომ­პ­ლექ­სუ­რი და­ვა­ლე­ბა მას­წავ­ლებ­ლის მოს­წავ­ლე­ებ­თან დი­ა­ლო­გის პლატ­ფორ­მაა და მას­წავ­ლე­ბელ­მა მოს­წავ­ლე­თა ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი მოთხოვ­ნი­ლე­ბე­ბის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით შე­იძ­ლე­ბა სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვა­რად და სხვა­დას­ხ­ვა დროს წა­რად­გე­ნი­ნოს მათ და­ვა­ლე­ბა.

სკოლები პანდემიის პირისპირ

მოსამზადებელი კურსი მოსწავლეებისთვის

უცხოური ამბები

მსგავსი სიახლეები