9 დეკემბერი, შაბათი, 2023

ზო­გი რამ რა­დი­ა­ცი­ის შე­სა­ხებ

spot_img

ინ­დი­რა ნატ­რი­აშ­ვი­ლი

ვლა­დი­მირ კო­მა­რო­ვის თბი­ლი­სის ფი­ზი­კა-მა­თე­მა­ტი­კის 199-ე სა­ჯა­რო სკო­ლის ფი­ზი­კის მას­წავ­ლე­ბე­ლი

ეკო­ლო­გია, კერ­ძოდ კი გა­რე­მოს და­ბინ­ძუ­რე­ბა, 21-ე სა­უ­კუ­ნის ნო­მერ პირ­ველ გლო­ბა­ლურ პრობ­ლე­მად არის მიჩ­ნე­უ­ლი, რაც, ძი­რი­თა­დად, ადა­მი­ა­ნის საქ­მი­ა­ნო­ბი­თაა გა­მოწ­ვე­უ­ლი. სამ­ყა­რო, რო­მელ­შიც ვცხოვ­რობთ, ეკო­ლო­გი­უ­რი სი­ჯან­სა­ღით ნამ­დ­ვი­ლად ვერ და­იკ­ვეხ­ნის. ვსუნ­თ­ქავთ ჰა­ერს, რო­მელ­შიც მენ­დე­ლე­ე­ვის მთე­ლი სის­ტე­მაა თავ­მოყ­რი­ლი, მი­ვირ­თ­მევთ გენ­მო­დი­ფი­ცი­რე­ბულ პრო­დუქ­ტებს და გვგო­ნია, რომ ერ­თა­დერ­თი ად­გი­ლი, სა­დაც თა­ვი და­ცუ­ლად შე­იძ­ლე­ბა ვიგ­რ­ძ­ნოთ, სახ­ლია, თუმ­ცა, რო­გორც ირ­კ­ვე­ვა, არც ის ყო­ფი­ლა სავ­სე­ბით უვ­ნე­ბე­ლი.

ავე­ჯი, რომ­ლი­თაც თავს ვი­წო­ნებთ, შე­საძ­ლოა მავ­ნე ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბით იყოს გა­მო­ტე­ნი­ლი; შპა­ლე­რე­ბი, ლა­მი­ნა­ტი და სხვა სა­შე­ნი მა­სა­ლა, რომ­ლი­თაც სახ­ლია ნა­გე­ბი, გარ­და მავ­ნე ქი­მი­უ­რი მი­ნა­რე­ვე­ბი­სა, შე­საძ­ლოა რა­დი­ა­ცი­უ­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბის წყა­როც აღ­მოჩ­ნ­დეს. სა­შე­ნი მა­სა­ლე­ბი­დან მი­ღე­ბუ­ლი დას­ხი­ვე­ბის დო­ზა იმ სა­ერ­თო დო­ზის 60%-ს აღ­წევს, რო­მელ­საც ადა­მი­ა­ნი ჩვე­უ­ლებ­რივ პი­რო­ბებ­ში იღებს გა­რე­მო­დან…

მოს­წავ­ლე­ებ­მა უნ­და იცოდ­ნენ, თუ რა საფ­რ­თხეს უქ­მ­ნის რა­დი­ა­ცია ჩვენს ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბას, სა­ერ­თოდ რა არის ის და სა­ი­დან მო­დის.

რა­დი­ა­ცია არის ენერ­გი­ის სა­ხე­ო­ბა, რო­მე­ლიც მოძ­რა­ობს სივ­რ­ცე­ში ან მა­ტე­რი­ა­ში ტალ­ღე­ბის ან ნა­წი­ლა­კე­ბის სა­ხით. ეს არის ბუ­ნებ­რი­ვი მოვ­ლე­ნა, რო­მე­ლიც ოდით­გან­ვე არ­სე­ბობს. თუმ­ცა, ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის მოს­ვ­ლას­თან ერ­თად, ადა­მი­ა­ნი რა­დი­ა­ცი­ას ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა წყა­რო­დან. ამ სტა­ტი­ა­ში გან­ვი­ხი­ლავთ რა­დი­ა­ცი­ის სხვა­დას­ხ­ვა ტი­პებს, მათ წყა­რო­ებს და გავ­ლე­ნას ცოცხალ ორ­გა­ნიზ­მებ­ზე.

მთა­ვა­რი, რაც უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რა­დი­ა­ცი­ას­თან და­კავ­ში­რე­ბით, არის ის, რომ რა­დი­ა­ცია იყო­ფა ორ კა­ტე­გო­რი­ად: მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბა და არა მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბა. მა­ი­ო­ნე­ბელ გა­მოს­ხი­ვე­ბას აქვს საკ­მა­რი­სი ენერ­გია ატო­მე­ბი­დან ან მო­ლე­კუ­ლე­ბი­დან ელექ­ტ­რო­ნე­ბის მო­სა­შო­რებ­ლად, რაც იწ­ვევს იონი­ზა­ცი­ას. მას­ში შე­დის ალ­ფა ნა­წი­ლა­კე­ბი, ბე­ტა ნა­წი­ლა­კე­ბი, გა­მა სხი­ვე­ბი, რენ­ტ­გე­ნის სხი­ვე­ბი და კოს­მო­სუ­რი სხი­ვე­ბი. მე­ო­რე მხრივ, არა­მა­ი­ო­ნე­ბელ გა­მოს­ხი­ვე­ბას არ აქვს საკ­მა­რი­სი ენერ­გია ატო­მე­ბის ან მო­ლე­კუ­ლე­ბის იონი­ზა­ცი­ის­თ­ვის. მას­ში შე­დის ულ­ტ­რა­ი­ის­ფე­რი (UV) გა­მოს­ხი­ვე­ბა, ხი­ლუ­ლი სი­ნათ­ლე, ინ­ფ­რა­წი­თე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბა, მიკ­რო­ტალ­ღე­ბი და რა­დი­ო­ტალ­ღე­ბი.

მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბა წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა რა­დი­ო­აქ­ტი­უ­რი დაშ­ლის ან ბირ­თ­ვუ­ლი რე­აქ­ცი­ე­ბის შე­დე­გად. იგი გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სა­მე­დი­ცი­ნო დი­აგ­ნოს­ტი­კა­სა და მკურ­ნა­ლო­ბა­ში, სამ­რეწ­ვე­ლო პრო­ცე­სებ­ში და ენერ­გი­ის წარ­მო­ე­ბა­ში. თუმ­ცა, მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბის გა­და­ჭარ­ბე­ბულ­მა ზე­მოქ­მე­დე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა და­ა­ზი­ა­ნოს უჯ­რე­დე­ბი და გა­მო­იწ­ვი­ოს კი­ბო. ალ­ფა ნა­წი­ლა­კე­ბი, რომ­ლე­ბიც შედ­გე­ბა ორი პრო­ტო­ნი­სა და ორი ნე­იტ­რო­ნის­გან, არის მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბის ყვე­ლა­ზე მავ­ნე სა­ხე­ო­ბა, ჩა­სუნ­თ­ქ­ვი­სას ან გა­დაყ­ლაპ­ვი­სას. ბე­ტა ნა­წი­ლა­კებს, რომ­ლე­ბიც წარ­მო­ად­გე­ნენ მა­ღა­ლი ენერ­გი­ის ელექ­ტ­რო­ნებს, შე­უძ­ლი­ათ შე­აღ­წი­ონ კან­ში და გა­მო­იწ­ვი­ონ კა­ნის დამ­წ­ვ­რო­ბა. გა­მა და რენ­ტ­გე­ნის სხი­ვებს შე­უძ­ლი­ათ ღრმად შე­აღ­წი­ონ სხე­ულ­ში, და­ა­ზი­ა­ნონ დნმ და გა­მო­იწ­ვი­ონ მუ­ტა­ცი­ე­ბი, რომ­ლე­ბიც იწ­ვევს კი­ბოს.

არა­მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბა წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა ბუ­ნებ­რი­ვი და ადა­მი­ა­ნის მი­ერ შექ­მ­ნი­ლი წყა­რო­ე­ბით. იგი გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სა­კო­მუ­ნი­კა­ციო სის­ტე­მებ­ში, მიკ­რო­ტალ­ღურ ღუ­მე­ლებ­ში და სა­მე­დი­ცი­ნო თე­რა­პი­ებ­ში. თუმ­ცა, არა­მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბის გა­და­ჭარ­ბე­ბულ­მა ზე­მოქ­მე­დე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა მავ­ნე გავ­ლე­ნა მო­ახ­დი­ნოს ცოცხალ ორ­გა­ნიზ­მებ­ზე. მზის ულ­ტ­რა­ი­ის­ფერ­მა გა­მოს­ხი­ვე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს კა­ნის კი­ბო და ნა­ად­რე­ვი და­ბე­რე­ბა. ხი­ლულ­მა შუქ­მა შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს თვა­ლის და­ზი­ა­ნე­ბა, თუ მას დიდ­ხანს უყუ­რებთ. ინ­ფ­რა­წი­თელ­მა გა­მოს­ხი­ვე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს კა­ნის დამ­წ­ვ­რო­ბა და თვა­ლე­ბის და­ზი­ა­ნე­ბა. მიკ­რო­ტალ­ღურ­მა ღუ­მე­ლებ­მა, ქსო­ვი­ლის გათ­ბო­ბით, შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს და გა­მო­იწ­ვი­ოს დამ­წ­ვ­რო­ბა და სხვა და­ზი­ა­ნე­ბე­ბი.

რა­დი­ა­ცი­ის გავ­ლე­ნა ცოცხალ ორ­გა­ნიზ­მებ­ზე და­მო­კი­დე­ბუ­ლია რა­დი­ა­ცი­ის სა­ხე­ო­ბა­სა და რა­ო­დე­ნო­ბა­ზე. მა­ი­ო­ნე­ბე­ლი გა­მოს­ხი­ვე­ბის და­ბა­ლი დო­ზე­ბი, ზო­გა­დად, უსაფ­რ­თხოდ ით­ვ­ლე­ბა, მაგ­რამ ხან­გ­რ­ძ­ლივ­მა ექ­ს­პო­ზი­ცი­ამ შე­იძ­ლე­ბა გა­ზარ­დოს კი­ბოს გან­ვი­თა­რე­ბის რის­კი. მა­ღალ­მა დო­ზებ­მა კი შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს რა­დი­ა­ცი­უ­ლი და­ა­ვა­დე­ბა, რო­მე­ლიც შე­იძ­ლე­ბა ფა­ტა­ლუ­რად დას­რულ­დეს. არა­მა­ი­ო­ნე­ბელ­მა გა­მოს­ხი­ვე­ბამ, ასე­ვე ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბის პრობ­ლე­მე­ბი შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­იწ­ვი­ოს, თუ ექ­ს­პო­ზი­ცია გა­და­ჭარ­ბე­ბუ­ლი ან გა­ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვე­ბუ­ლია. ასე რომ, შეგ­ვიძ­ლია და­ვას­კ­ვ­ნათ – რა­დი­ა­ცია ბუ­ნებ­რი­ვი მოვ­ლე­ნაა, რო­მელ­საც აქვს რო­გორც სა­სარ­გებ­ლო, ასე­ვე მავ­ნე ზე­მოქ­მე­დე­ბა ცოცხალ ორ­გა­ნიზ­მებ­ზე. მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია გა­ვი­გოთ რა­დი­ა­ცი­ის წყა­რო­ე­ბი, ეფექ­ტი და მი­ვი­ღოთ ზო­მე­ბი რა­დი­ა­ცი­ის მავ­ნე დო­ნის ზე­მოქ­მე­დე­ბის შე­სამ­ცი­რებ­ლად. მი­უ­ხე­და­ვად რა­დი­ა­ცი­ის პო­ტენ­ცი­უ­რი საფ­რ­თხი­სა, მას ასე­ვე აქვს მრა­ვა­ლი სა­სარ­გებ­ლო გა­მო­ყე­ნე­ბა, გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­მე­დი­ცი­ნო სფე­რო­ში. რა­დი­ა­ცი­უ­ლი თე­რა­პია არის მა­ღა­ლი ენერ­გი­ის გა­მოს­ხი­ვე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა კი­ბოს უჯ­რე­დე­ბის მო­საკ­ლა­ვად. რენ­ტ­გე­ნი და სხვა მსგავ­სი ტექ­ნი­კა ასე­ვე გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა და­ა­ვა­დე­ბის დი­აგ­ნოს­ტი­კის­თ­ვის, რაც პრობ­ლე­მის ად­რე­უ­ლი გა­მოვ­ლე­ნი­სა და მკურ­ნა­ლო­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბას იძ­ლე­ვა. გარ­და ამი­სა, რა­დი­ა­ცია გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა სა­მე­დი­ცი­ნო აღ­ჭურ­ვი­ლო­ბის სტე­რი­ლი­ზა­ცი­ა­ში, სამ­რეწ­ვე­ლო და ენერ­გი­ის წარ­მო­ე­ბის პრო­ცე­სებ­ში, რო­გო­რი­ცაა ატო­მუ­რი ელექ­ტ­რო­სად­გუ­რე­ბი, რომ­ლე­ბიც გა­მო­ი­მუ­შა­ვე­ბენ ელექ­ტ­რო­ე­ნერ­გი­ას კონ­ტ­რო­ლი­რე­ბა­დი ბირ­თ­ვუ­ლი რე­აქ­ცი­ე­ბის მეშ­ვე­ო­ბით. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ არ­სე­ბობს რის­კე­ბი, რომ­ლე­ბიც და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია ბირ­თ­ვუ­ლი ენერ­გი­ის წარ­მო­ე­ბას­თან, მას აქვს პო­ტენ­ცი­ა­ლი უზ­რუნ­ველ­ყოს სუფ­თა ენერ­გი­ის სა­ი­მე­დო წყა­რო, რო­მე­ლიც შე­ამ­ცი­რებს სათ­ბუ­რის გა­ზე­ბის გა­მო­ყო­ფას და ებ­რ­ძ­ვის კლი­მა­ტის ცვლი­ლე­ბას.

და­სას­რულ, რა­დი­ა­ცი­ის აქ­ტუ­ა­ლო­ბა რთუ­ლი და მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვი სა­კითხია, რო­მე­ლიც მო­ითხოვს მი­სი ეფექ­ტე­ბი­სა და გა­მო­ყე­ნე­ბის ყოვ­ლის­მომ­ც­ველ გა­გე­ბას. რა­დი­ა­ცი­ას უკავ­შირ­დე­ბა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი წინ­ს­ვ­ლა მე­დი­ცი­ნა­ში, ინ­დუს­ტ­რი­ა­ში და ენერ­გი­ის წარ­მო­ე­ბა­ში. იმის გა­მო, რომ ჩვენ ვაგ­რ­ძე­ლებთ რა­დი­ა­ცი­ა­ზე და­ფუძ­ნე­ბულ აპ­ლი­კა­ცი­ებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბას, გა­დამ­წყ­ვე­ტი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს უსაფ­რ­თხო­ე­ბის ზო­მე­ბის პრი­ო­რი­ტე­ტუ­ლო­ბას და სა­გან­გე­ბო მზად­ყოფ­ნას, რა­თა მი­ნი­მუ­მამ­დე და­ვიყ­ვა­ნოთ რა­დი­ა­ცი­ის ზე­მოქ­მე­დე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი რის­კე­ბი.

გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა:

ზ.როს­ტო­მაშ­ვი­ლი, მ. ჭა­ბაშ­ვი­ლი – „ზო­გი რამ რა­დი­ა­ცი­ა­ზე“. თბ., 2021

ლ. ჭე­ლი­ძე, ა. ჭი­რა­ქა­ძე, გ. ჯა­ფა­რი­ძე – „პრო­ტო­ნუ­ლი თე­რა­პია“

მთავარი

 

ბლოგი

პროფესიული

მოსაზადებელი კურსი მოსწავლეებისთვის

მსგავსი სიახლეები