2 თებერვალი, ხუთშაბათი, 2023

ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას პო­ე­მა „ბახ­ტ­რი­ო­ნის“ პერ­სო­ნაჟ­თა გა­ლე­რეა

spot_img

XIX სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხევ­რის ქარ­თულ ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ში წამ­ყ­ვა­ნია ეროვ­ნულ-გა­მა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბე­ლი ბრძო­ლის ტენ­დენ­ცია, რო­მე­ლიც, თვალ­საზ­რი­სის სა­ხით,  ჩვენ­მა სა­მო­ცი­ა­ნე­ლებ­მა ჩა­მო­ა­ყა­ლი­ბეს. ამ ნი­ა­დაგ­ზეა შექ­მ­ნი­ლი ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას ზო­გი­ერ­თი თხზუ­ლე­ბა, მათ შო­რის – „ბახ­ტ­რი­ო­ნიც“. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ვა­ჟა თა­ვის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში ფარ­თო ად­გილს უთ­მობ­და სამ­შობ­ლოს აწ­მ­ყო­სა თუ მო­მავ­ლის სა­კითხებს, პატ­რი­ო­ტუ­ლი მო­ტი­ვი ერთ-ერ­თი ძი­რი­თა­დი იყო მის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში. მის მი­მართ არა­ერ­თხელ გა­მო­უთ­ქ­ვამთ საყ­ვე­დუ­რი, რომ მის ნა­წარ­მო­ებ­ში არ ჩანს ქარ­თ­ვე­ლი ერის ბე­დი, რა­მაც ვა­ჟა აიძუ­ლა, გა­მო­ეთ­ქ­ვა აზ­რი ამის სა­წი­ნა­აღ­მ­დე­გოდ: „რაც შე­ე­ხე­ბა იმას, თუ მე რამ­დე­ნად შევ­ძელ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­მა­ვა­ლი ბე­დის თუ უბე­დუ­რე­ბის გან­ს­ჭ­ვ­რე­ტა… ამ­გ­ვა­რი კითხ­ვის პა­სუ­ხი არ შე­იძ­ლე­ბა ერ­თ­მა ლექ­ს­მა, ან მოთხ­რო­ბამ გა­მო­ხა­ტოს, არა­მედ პო­ე­ტის მთელ­მა ცხოვ­რე­ბამ, მის მოღ­ვა­წე­ო­ბამ, მთელ­მა იმის ნა­წე­რებ­მა.

რო­გორ გგო­ნი­ათ? არა მაქვს მე წარ­მოდ­გე­ნი­ლი მო­მა­ვა­ლი ჩვე­ნი ქვეყ­ნი­სა ბრწყინ­ვა­ლედ? ნუ­თუ ეს არ ჩანს ჩე­მი ნა­წე­რე­ბი­დან? რომ ეს არ მწამ­დეს თქვენ გგო­ნი­ათ მე კა­ლამს ავი­ღებ­დი ხელ­ში?… ერ­თ­მა უს­წავ­ლელ­მა ფშა­ველ­მა მითხ­რა, რო­მელ­საც „ბახ­ტ­რი­ო­ნი“ წა­ე­კითხა, მოს­წო­ნე­ბო­და ძა­ლი­ან და ყელ­გა­დაგ­დე­ბით, თით­ქოს შე­კაზ­მულს ცხენ­სა მთხოვ­და სა­ჩუქ­რად, მეხ­ვე­წე­ბო­და: ვა­ჟავ, თუ ღმერ­თი გწამს, ნუ და­მი­მა­ლავ, სწო­რე­და სთქვი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს თა­ვი­სუფ­ლე­ბას არ გუ­ლის­ხ­მობ, „ბახ­ტ­რი­ონ­ში“ რომ ამ­ბობ: „ეღირ­სე­ბაო ლუ­ხუმ­სა ლაშ­ა­რის გორ­ზე შედ­გო­მაო“ – იქ­ნე­ბა ვგუ­ლის­ხ­მობ­დე, – ვუ­პა­სუ­ხე – სწო­რედ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს თა­ვი­სუფ­ლე­ბა­ზეა ნათ­ქ­ვა­მიო, – და­ი­ჟი­ნა ფშა­ველ­მა და ხუთ­მე­ტი ათა­სი მჭერ­მეტყ­ვე­ლი პრო­ფე­სო­რი რომ მო­გეყ­ვა­ნათ, იმას აზრს, რწმე­ნას ვერ გა­მო­უც­ვ­ლიდ­ნენ. თუ ჩემს მკითხ­ვე­ლებს ამის­თა­ნა რა­მეს აგ­რ­ძ­ნო­ბი­ნებს ჩე­მი ნა­წე­რე­ბი, საკ­მა­რი­სია. მა­შა­სა­და­მე საკ­მა­რი­სად წარ­მოდ­გე­ნი­ლი მქო­ნია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მო­მა­ვა­ლი სვე-ბე­დი“.

ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას ყო­ვე­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბი თა­ვი­სი დრო­ი­სა თუ ერის ბე­დის გა­მომ­ხატ­ვე­ლია და ეს ასეც უნ­და იყოს, რად­გან ეს არის ნი­შა­ნი მა­ღა­ლი რან­გის ხე­ლოვ­ნე­ბი­სა.

ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას ნა­წარ­მო­ე­ბებ­ში ჩვენ წი­ნა­შეა არა უბ­რა­ლოდ წარ­სუ­ლი, არა­მედ ცოცხა­ლი წარ­სუ­ლი, რო­მე­ლიც ეხ­მი­ა­ნე­ბა დღე­ვან­დე­ლო­ბას. ვა­ჟას გმი­რე­ბი, თუნ­დაც შო­რე­უ­ლი წარ­სუ­ლი­დან, ყო­ველ­თ­ვის სამ­შობ­ლოს­თან გვა­ახ­ლო­ე­ბენ. „ბახ­ტ­რი­ო­ნი“ გვიჩ­ვე­ნებს ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას მჭიდ­რო კავ­შირს თა­ვის ქვე­ყა­ნას­თან, თა­ვის კუთხეს­თან.

პო­ე­მის და­საწყის­ში­ვე ჩნდე­ბა ორი მო­ტი­ვი: სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი შუ­რის­ძი­ე­ბი­სა (რო­მელ­საც მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ად­გი­ლი ეჭი­რა XIX სა­უ­კუ­ნის ქარ­თულ მწერ­ლო­ბა­ში (ი. ჭავ­ჭა­ვა­ძე, ა. ყაზ­ბე­გი) და მშობ­ლი­უ­რი მი­წი­სად­მი სა­თუ­თი სიყ­ვა­რუ­ლის მო­ტი­ვი. შუ­რის­ძი­ე­ბის იდე­ის გა­აზ­რე­ბა ღრმა წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბებ­თა­ნაა და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი, რად­გან ძალ­მომ­რე­ო­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ ძა­ლით­ვე პა­სუ­ხი, (ბიბ­ლი­უ­რი „სის­ხ­ლი სის­ხ­ლის წილ“), თა­ვი­სი ში­ნა­არ­სით, ერ­თ­გ­ვა­რად ეწი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბა მიმ­ტე­ვებ­ლო­ბის იდე­ას – ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი ჰუ­მა­ნიზ­მის მთა­ვარ ეთი­კურ პრინ­ციპს (თუმ­ცა ქარ­თუ­ლი ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბი­სათ­ვის სამ­შობ­ლოს მტრის მი­ტე­ვე­ბა უცხოა, რაც სა­კუ­თა­რი ქვეყ­ნის, რო­გორც ამ­ქ­ვეყ­ნად უძ­ვირ­ფა­სე­სი საწყა­უ­ლის, დაც­ვის ინ­ტე­რე­სი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე­ობს. „ვი­საც ჩვენ არ ვებ­რა­ლე­ბით, ჩვენ შე­ვიბ­რა­ლოთ რი­სა­და? სიკ­ვ­დი­ლი თვი­თონ უფალ­სა გა­უ­ჩე­ნია მტრი­სა­და“ – ეს არის ჩვე­ნი ერის არ­სე­ბო­ბის უნი­ვერ­სა­ლუ­რი კა­ნო­ნი, რო­მელ­მაც მრა­ვალ სა­უ­კუ­ნეს გა­მო­ა­ტა­რა სა­ქარ­თ­ვე­ლო და დღემ­დე მო­იყ­ვა­ნა). „ბახ­ტ­რი­ონ­ში“ მტრი­სად­მი საზღა­უ­რის მი­გე­ბის მო­ტი­ვი საგ­რ­ძ­ნობ­ლად შერ­ბი­ლე­ბუ­ლი და გა­კე­თილ­შო­ბი­ლე­ბუ­ლია.

სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი შუ­რის­ძი­ე­ბის იდე­ალს გა­მო­ხა­ტავს პირ­ვე­ლი­ვე პერ­სო­ნა­ჟი, რო­მე­ლიც პო­ე­მა­ში ჩნდე­ბა: ეს არის ძა­ძე­ბით შე­მო­სი­ლი ქარ­თ­ვე­ლი დე­და, რო­მელ­მაც ყვე­ლა­ფე­რი და­კარ­გა („ვინც დავ­რ­ჩით ცოცხალ დი­აც­ნი, და­ხო­ცი­ლებ­სა ვსტი­რი­თა…“). დე­დის ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი ლოც­ვა ტრან­ს­ფორ­მირ­დე­ბა და მტრი­სად­მი მი­მარ­თუ­ლი წყევ­ლის სა­ხეს იღებს.

ხო­შა­რელთ თავს დამ­ტყ­და­რი უბე­დუ­რე­ბა უფ­რო ცნა­ურ­დე­ბა სა­ნა­თას საქ­ცი­ელ­ში: თე­მი დე­და­კა­ცის ამა­რაა დარ­ჩე­ნი­ლი და ქა­ლი აკე­თებს წარ­მო­უდ­გე­ნელ რა­მეს, არ­ღ­ვევს ხელ­შე­უ­ხებ ტრა­დი­ცი­ას, ას­რუ­ლებს მიც­ვა­ლე­ბულ­თა სა­წე­სოს (აქ უკ­ვე იკ­ვე­თე­ბა პერ­სო­ნა­ჟის ხა­სი­ა­თის კონ­ტუ­რე­ბი). აქ საქ­მე გვაქვს შემ­თხ­ვე­ვას­თან, რო­ცა თე­მის ჩვე­უ­ლე­ბე­ბი­დან გა­დახ­ვე­ვა პი­როვ­ნე­ბის ღირ­სე­ბა­თა სი­მაღ­ლე­საც კი მოწ­მობს. თემ­ში გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი წე­სი­დან გა­დახ­ვე­ვას­თან გვაქვს საქ­მე ლე­ლას შემ­თხ­ვე­ვა­შიც, რომ­ლის საქ­ცი­ე­ლიც სა­ბო­ლო­ოდ არ იწ­ვევს პი­როვ­ნე­ბის გა­კიცხ­ვას. თა­ვი­დან თემს, მე­ომ­რებს არ მი­აჩ­ნი­ათ და­საშ­ვე­ბად, რომ ქალ­მა, თუნ­დაც და­ღუ­პულ ძმებ­ზე შუ­რის­გე­ბის მიზ­ნით, მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა მი­ი­ღოს ბრძო­ლა­ში. გა­ვიხ­სე­ნოთ ამას­თან და­კავ­ში­რე­ბით ხო­შა­რე­უ­ლის სიტყ­ვე­ბი:

„- დი­აცს უყუ­რეთ, სუ­ლელ­სა,

უნ­და გაგ­ვ­რე­კოს ფონ­შია…

კაც­ჩი დე­და­კაცს რა უნ­და,

რად არა ფიქ­რობს გონ­შია?!“

მაგ­რამ მოქ­მე­დე­ბის შემ­დ­გო­მი გან­ვი­თა­რე­ბი­დან ჩანს, რომ ლე­ლა მა­ინც ჩა­დის ბახ­ტ­რი­ო­ნის ცი­ხე­ში და თავს სწი­რავს ქვე­ყა­ნას. ამი­ტომ, მი­უ­ხე­და­ვად წე­სის დარ­ღ­ვე­ვი­სა, მო­წო­ნე­ბას იმ­სა­ხუ­რებს და თე­მის თვალ­ში­ვე იმო­სე­ბა უკ­ვ­და­ვე­ბის შა­რა­ვან­დე­დით.

ნა­წარ­მო­ე­ბის და­საწყის­ში­ვე ჩნდე­ბა ობო­ლი კვი­რი­ას პერ­სო­ნა­ჟიც, რო­მე­ლიც და­ბა­დე­ბით ფშა­ვე­ლია, მაგ­რამ ოცი წე­ლი თუ­შებ­თან მწყემ­სო­ბა­ში გა­ა­ტა­რა.

უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ მშობ­ლი­უ­რი კუთხის სა­ო­ცა­რი სიყ­ვა­რუ­ლი, ავ­ტო­რის მსგავ­სად, მი­სი გმი­რე­ბის­თ­ვი­სა­ცაა და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი:

ოც წელს თა­ვის მშობ­ლი­ურ კუთხეს მოწყ­ვე­ტი­ლი კა­ცი შემ­თხ­ვე­ვით არ მო­ვი­და ფშა­ვე­ლებ­თან, მას მთი­ე­ლებ­თან და­ნა­ბა­რე­ბი მო­აქვს („მე გა­მომ­გ­ზავ­ნეს საჩ­ქა­როდ ფშავს და ხევ­სუ­რეთს მზი­რა­და და და­მა­ბა­რეს ხვეწ­ნი­თა სიტყ­ვა, სათ­ქ­მე­ლი პი­რა­და“). ერ­თი მხრივ, კვი­რია ეროვ­ნუ­ლი უბე­დუ­რე­ბის მა­უწყე­ბე­ლია, იგი გვიყ­ვე­ბა თათ­რე­ბის მი­ერ ულა­მა­ზე­სი კა­ხე­თის აოხ­რე­ბის ამ­ბავს, დიდ ეროვ­ნულ ტკი­ვილს გვაგ­რ­ძ­ნო­ბი­ნებს („არ­ვინ გა­დურ­ჩათ რჯულ­ძაღ­ლ­თა, ყვე­ლას ბე­გა­რას ადე­ბენ. ვი­საც ჰკლვენ, გზა-გზის პი­რებ­ზე, თა­ვებს მარ­გილ­ზე აგე­ბენ“). მე­ო­რე მხრივ კი, ამაღ­ლე­ბუ­ლი ტო­ნით შუ­რის­სა­ძი­ებ­ლად გამ­ზა­დე­ბუ­ლი თუ­შე­ბის გან­წყო­ბი­ლე­ბას გვამ­ც­ნობს („და­ჯავ­რ­დ­ნენ თუშ­ნი, რო ნა­ხეს ქვე­ყა­ნა ნა­ო­ხა­რია. პი­რი ქნეს, იმათ წინ უძღ­ვის ზეზ­ვაი სა­ო­ცა­რია“). იგი ამ­ხ­ნე­ვებს მო­ხუცს სა­ნა­თას. ამ უკა­ნას­კ­ნელს მი­სი ვაჟ­კა­ცუ­რი ბუ­ნე­ბა ავიწყებს თა­ვის უბე­დუ­რე­ბას და სა­ზო­გა­დო ვა­რამ­ზე ჩა­ა­ფიქ­რებს. უშ­ნო, დაფ­ლე­თილ ტან­საც­მელ­ში გა­მოწყო­ბი­ლი კვი­რია ოს­ტა­ტის ხე­ლით მკითხ­ვე­ლი­სათ­ვის ტრან­ს­ფორ­მირ­დე­ბა მთლი­ა­ნი ხა­სი­ა­თის, მო­რა­ლუ­რი სი­მაღ­ლის, ღრმა პატ­რი­ო­ტიზ­მის მა­ტა­რე­ბელ გმი­რად, რომ­ლის გმი­რო­ბა გვახ­სე­ნებს ჩვენს სა­ხე­ლო­ვან წი­ნაპ­რებს.

ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლა ცდი­ლობს, შე­რი­გე­ბის იდეა ქრის­ტი­ა­ნულ ლმო­ბი­ე­რე­ბას­თან შე­ა­თავ­სოს ლუ­ხუ­მის სა­ხე­ში. ეს პერ­სო­ნა­ჟი, თა­ვი­სი ხა­სი­ა­თით, კაც­თ­მოყ­ვა­რე­ო­ბის გან­სა­ხი­ე­რე­ბაა. ლუ­ხუმს ებ­რა­ლე­ბა თა­ვი­სი მტრე­ბი, მაგ­რამ ეს ხელს არ უშ­ლის მას თავ­გან­წირ­ვით იბ­რ­ძო­ლოს მშობ­ლი­უ­რი ხალ­ხის ინ­ტე­რე­სე­ბი­სათ­ვის. ეს არის თა­ვი­სი ერის სა­უ­კე­თე­სო სუ­ლი­ე­რი თვი­სე­ბე­ბის მა­ტა­რე­ბე­ლი გმი­რი (ის წმინ­და­ნის ერ­თ­გ­ვა­რი შა­რა­ვან­დე­დი­თაა მო­სი­ლი ნა­წარ­მო­ებ­ში). ლუ­ხუ­მის­ნა­ი­რი რა­ინ­დუ­ლი სუ­ლის ადა­მი­ა­ნე­ბის არ­სე­ბო­ბაა გა­რან­ტი ერის სიძ­ლი­ე­რი­სა. ეს გმი­რი, თა­ვი­სი სუ­ლი­ე­რი სი­ფა­ქი­ზით, თით­ქოს ყვე­ლა­ფერს აკე­თილ­შო­ბი­ლებს თა­ვის გარ­შე­მო. გა­ვიხ­სე­ნოთ ად­გი­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბი­დან, რო­ცა კვი­რი­ას ჯა­რი­დან გა­პარ­ვის შემ­დეგ მე­ომ­რებს ეჭ­ვი შე­აქვთ მის მოქ­მე­დე­ბა­ში, ხო­შა­რე­უ­ლი მას ღა­ლატს სწა­მებს, სუ­მელ­ჯი კი სიმ­ხ­და­ლეს აბ­რა­ლებს. მხო­ლოდ ბე­რი ლუ­ხუ­მი არ ირ­წ­მუ­ნებს კვი­რი­ას ღა­ლატს და ამ­შ­ვი­დებს მო­ლაშ­ქ­რე­ებს:

„კაცს მა­გის მე­ტად ვერ იც­ნობთ,

მა­გის მეტ არ გაქვთ შნო­ე­ბა?

თა­ვის ფიქ­რიდ­გან შემ­კ­რ­თალ­თა

ეხ­ლავ მოგ­კი­დათ ცხრო­ე­ბა?

ღა­ლატს რა უნ­და ჩვენ­შია,

რო­გო­რი გვად­გა დრო­ე­ბა?!“

„ბახ­ტ­რი­ონ­ში“ ბუ­ნე­ბაც გმი­რე­ბის ხა­სი­ათ­თა­ნაა და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი. გა­ვიხ­სე­ნოთ ვა­ჟა-ფშა­ვე­ლას მი­ერ გა­სუ­ლი­ე­რე­ბუ­ლი კავ­კა­სი­ო­ნის მთე­ბი, ალაზ­ნის ნა­პირ­თან აღ­მარ­თულ­ნი, რო­მელ­ნიც მე­ომ­რებ­ში გმი­რო­ბი­სად­მი მის­წ­რა­ფე­ბის სურ­ვილს აღ­ძ­რავს.

„ბახ­ტ­რი­ონ­ში“ სა­ყუ­რადღე­ბოა წი­წო­ლას სა­ხე. სა­ხე ბრძო­ლის ვე­ლი­დან ში­შით გაქ­ცე­უ­ლი ჯა­რის­კა­ცი­სა, მო­ღა­ლა­ტი­სა („წი­წო­ლამ ლა­ფით გაგ­ვ­თხი­ფა, გაგ­ვექ­ცა სირ­ბი­ლი­ა­ნი“). ეს ში­ნა­გა­ნი კონ­ფ­ლიქ­ტის მა­ტა­რე­ბე­ლი გმი­რია. იგი თავს მუ­ხის ხე­ზე ჩა­მო­იხ­რ­ჩობს. ბუ­ნე­ბა მის­და­მი გულ­გ­რი­ლია („იორი ყურ­საც არ უგ­დებს, ნე­ლად აქა­ნებს ტალ­ღებ­სა…“), მე­ომ­რე­ბი მის უკე­თურ ქცე­ვას გმო­ბენ („ვინ­ღა გა­ივ­ლის ახ­ლო­სა, ჩა­აქ­ვა­ვე­ბენ დე­და­ნი… მი­წამ შე­ჭა­მოს ცოცხა­ლი ემა­გის­თა­ნა მხე­და­რი!“). რაც შე­ე­ხე­ბა ავ­ტორს, მი­სი აზ­რით, წი­წო­ლას საქ­ცი­ე­ლი, რა­ღა თქმა უნ­და, გა­კიცხ­ვის ღირ­სია, თუმ­ცა აქ იგი ერ­თ­გ­ვარ თავ­შე­კა­ვე­ბას იჩენს და გმი­რის სი­ლაჩ­რის „ახ­ს­ნას“ ცდი­ლობს. მწერ­ლის აზ­რით, ასე­თი გმი­რი უფ­რო შებ­რა­ლე­ბის ღირ­სია („უკ­ვ­ლოს, უკე­თურს, ბე­ჩავ­სა სად და­ე­კარ­გა გო­ნე­ბა?“). მკითხ­ველ­შიც სიბ­რა­ლულს იწ­ვევს წი­წო­ლას სიკ­ვ­დი­ლი, რი­თაც იგი ერ­თ­გ­ვა­რად გა­მო­ის­ყი­დის თა­ვის და­ნა­შა­ულს, თვი­თონ­ვე გა­მო­დის სა­კუ­თა­რი თა­ვის მსა­ჯუ­ლი („მუ­ხა­ზე ჩა­მო­კი­დუ­ლი კა­ცი სჩანს სამ­კ­ლა­ვი­ა­ნი; თა­ვი და­ურ­ჩ­ვავ მხე­დარ­სა, თუ იყო გულ­ჯავ­რი­ა­ნი?!“).

ამ საქ­ცი­ე­ლით ვა­ჟა აკე­თილ­შო­ბი­ლებს თა­ვის გმირს. ეს მწერ­ლის სა­ო­ცარ გულ­მოწყა­ლე­ო­ბა­ზე, სხვა­დას­ხ­ვა მი­ზე­ზის გა­მო უბე­დუ­რი, თუნ­დაც უარ­ყო­ფი­თი ადა­მი­ა­ნის, გმი­რის გა­გე­ბის უნარ­ზე მეტყ­ვე­ლებს (რად­გან არა­ფე­რია იმა­ზე ად­ვი­ლი, გა­კიცხო და სას­ტი­კად მო­ექ­ცე მო­ღა­ლა­ტეს). ეს დი­დი ადა­მი­ა­ნე­ბის თვი­სე­ბაა. ეს არის ობი­ექ­ტუ­რო­ბა მწერ­ლი­სა, რო­მე­ლიც წო­ნას­წო­რო­ბი­დან არ გა­მოჰ­ყავს უარ­ყო­ფი­თი გმი­რის ხა­სი­ა­თის, ქცე­ვის უკი­დუ­რე­სო­ბას, უფ­რო მე­ტიც, საქ­ცი­ე­ლი გმი­რი­სა მას­ში  ს ე ვ დ ა ს  აღ­ძ­რავს.

პატ­რი­ო­ტიზ­მი წარ­მარ­თავს „ბახ­ტ­რი­ო­ნის“ გმი­რე­ბის ქცე­ვას. პატ­რი­ო­ტუ­ლი მიზ­ნი­თაა მოხ­მო­ბი­ლი პო­ე­მა­ში მი­თო­ლო­გი­აც და ასაზ­რ­დო­ებს ასა­ხულ ის­ტო­რი­ულ სი­ნამ­დ­ვი­ლეს. ამ მხრივ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია კვი­რი­ას სიზ­მა­რი, რო­მე­ლიც ლუ­ხუმს ააც­რემ­ლებს, ყვე­ლას ჩა­ა­ფიქ­რებს. ამ სიზ­მარ­ში კვი­რია მზის ღვთა­ე­ბას­თა­ნაა გა­ი­გი­ვე­ბუ­ლი. იგი ყვა­ვი­ლით მო­ფე­ნილ მინ­დორ­ზე შავ რაშ­ზე ამ­ხედ­რე­ბუ­ლი მიჰ­ქ­რის, მის ფრან­გულ­ზე „სა­მი სან­თე­ლი ან­თია“, ხო­ლო ფარ­ზე „ჯვა­რად გა­მო­სა­ხუ­ლი ცი­უ­რი შუ­ქია“. მა­საც მი­თი­უ­რი ამი­რა­ნის მსგავ­სად შა­ვი ვე­შა­პი უპი­რებს შთან­თ­ქ­მას, მაგ­რამ გმი­რი სძლევს ბო­რო­ტე­ბას, თუმ­ცა ცხე­ნი წა­ექ­ცე­ვა, გო­ნი მის­დის.

ამ პა­საჟ­ში ბევ­რი მი­თო­სუ­რი სა­ხეა, „დი­დი ჭან­და­რი“ — იგი­ვე ცხოვ­რე­ბის ხეა, რო­მელ­ზეც წმინ­და გი­ორ­გი ან თეთ­რ­ხ­მ­ლი­ა­ნი ლაშ­ქა­რი და­ი­ვა­ნებს ხოლ­მე. „ბე­რი ქე­და­ნი“ სამ­ზე­ო­ზე ამომ­ყ­ვა­ნი ფას­კუნ­ჯის სა­ხეა. ეს არის მი­თო­სუ­რი სამ­ყა­როს სა­მოთხე, მზის სა­უფ­ლო, ზეს­კ­ნე­ლი, მაგ­რამ მზე მხო­ლოდ წა­მით და­ხე­დავს სიზ­მ­რის ღვთა­ებ­რივ გმირს და გაბ­რუნ­დე­ბა. ეს წი­თე­ლი, მკვდარ­თა მზეა, გმი­რი კი გარ­დაც­ვ­ლი­ლია, თუმ­ცა მან უკ­ვე იხი­ლა მო­მა­ვა­ლი აღორ­ძი­ნე­ბის სა­უფ­ლო.

მი­თო­ლო­გი­უ­რი ეპი­ზო­დით, ლე­გენ­დით მთავ­რ­დე­ბა პო­ე­მა. ეს ხერ­ხი მრა­ვ­ლის­მეტყ­ვე­ლია ნა­წარ­მო­ებ­ში. ქვეს­კ­ნე­ლის პი­რას წევს ბე­რი ლუ­ხუ­მი. მას „ნატყ­ვი­ა­რი სჭირს მკერ­დ­შია“, სწო­რედ იქ, სა­დაც ლუ­ხუ­მი წევს, ჯაგ­რი­ა­ნი ვე­ე­ბა გვე­ლის სა­ბუ­და­რია. ადა­მი­ა­ნის მტე­რი ივიწყებს ჩვე­ულ ბო­რო­ტე­ბას, ებ­რა­ლე­ბა ლუ­ხუ­მი, ენით წყლუ­ლებს ულო­კავს, ცრემ­ლე­ბით ნაჭ­რი­ლო­ბევ მკერდს უს­ვე­ლებს. ეს არის უც­ნა­უ­რი მე­ტა­მორ­ფო­ზა ბო­რო­ტი­სა, რა­საც სამ­შობ­ლო­სათ­ვის თავ­და­დე­ბუ­ლის დი­დი ადა­მი­ა­ნუ­რი სი­კე­თე იწ­ვევს.

„სფე­რო­თა ბრუნ­ვის მე­ო­ხე­ბით, მკვდარ­თა მზე კვლავ ცოცხალ­თა მზედ მო­იქ­ცე­ვა, ვე­შა­პის მძლე­ვა­რი, ღვთა­ე­ბას­თან გა­ი­გი­ვე­ბუ­ლი კვი­რია აღ­ს­დge­ბა ძი­ლი­სა­გან, ხო­ლო მთის წვერ­ზე („ლა­შა­რის გორ­ზე“)… კვლავ შედ­გე­ბა უკ­ვ­და­ვე­ბის ვე­შაწყა­რო­თი (ანუ მი­სი მცვე­ლი უძ­ვე­ლე­სი ღვთა­ე­ბის-გვე­ლის მი­ერ) გან­კურ­ნე­ბუ­ლი ლუ­ხუ­მი“. ასე­თი იყო, ალ­ბათ, ამ მი­თო­ლო­გი­უ­რი ნაწყ­ვე­ტე­ბის ქვე­ტექ­ს­ტი და მწერ­ლის სუ­ლის გან­წყო­ბი­ლე­ბა პო­ე­მის და­სას­რულს.

კა­ხა­ბერ გა­ბუ­ჩია
თბი­ლი­სის №53 და №54  სა­ჯა­რო სკო­ლე­ბის ქარ­თუ­ლი ენი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის მას­წავ­ლე­ბე­ლი

 

ბლოგი

მოსაზადებელი კურსი მოსწავლეებისთვის

პროფესიული

მსგავსი სიახლეები