19 ივნისი, ოთხშაბათი, 2024

ერიკ ერიქ­სო­ნის პიროვნების განვითარების 8 ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი ეტა­პი

spot_img

 

 

ფსი­ქო­ლოგ ერიკ ერიქ­სო­ნის აზ­რით, ყვე­ლა ადა­მი­ა­ნი თა­ვის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში გა­დის რვა კრი­ზისს, ანუ კონ­ფ­ლიქტს.

ერიქ­სონ­მა შე­ი­მუ­შა­ვა პი­როვ­ნე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის მო­დე­ლი, რო­მე­ლიც მო­ი­ცავს ადა­მი­ა­ნის ცხოვ­რე­ბის მთელ პე­რი­ოდს. მი­სი თე­ო­რი­ის უმ­თავ­რე­სი გან­საზღ­ვ­რე­ბა – „ეგო-იდენ­ტო­ბა“, ანუ სხვა სიტყ­ვე­ბით რომ ვთქვათ, პი­როვ­ნე­ბის მთლი­ა­ნო­ბაა. ეგო-იდენ­ტუ­რო­ბის ფორ­მი­რე­ბა ადა­მი­ა­ნის  მთე­ლი ცხოვ­რე­ბის მან­ძილ­ზე გრძელ­დე­ბა და ეტა­პე­ბის რიგს გა­დის.

ერიქ­სონ­მა გა­მო­ყო პი­როვ­ნე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის 8 ეტა­პი, და­ბა­დე­ბი­დან გარ­დაც­ვა­ლე­ბამ­დე:

 

1. ჩვი­ლო­ბა: ბა­ზა­ლუ­რი ნდო­ბა/ბა­ზა­ლუ­რი უნ­დობ­ლო­ბა

ფრო­ი­დის შე­სა­ბა­მი­სად, პირ­ვე­ლი ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი ეტა­პი – და­ბა­დე­ბი­დან პირ­ვე­ლი წლის ბო­ლომ­დე – შე­ე­სა­ბა­მე­ბა ორა­ლურ სტა­დი­ას. ამ პე­რი­ო­დის გან­მავ­ლო­ბა­ში, ჯან­სა­ღი პი­როვ­ნე­ბის სა­ფუძ­ვ­ლე­ბი ყა­ლიბ­დე­ბა ნდო­ბის ზო­გა­დი გან­ც­დის, „ნდო­ბის“, „ში­ნა­გა­ნი დარ­წ­მუ­ნე­ბის“ სა­ხით. ხალ­ხი­სად­მი ნდო­ბის გან­ც­დის გან­ვი­თა­რე­ბის მთა­ვარ პი­რო­ბად ერიქ­სო­ნი მი­იჩ­ნევს დე­დის მოვ­ლის ხა­რისხს – დე­დის უნარს მო­აწყოს მცი­რეწ­ლო­ვა­ნი შვი­ლის ცხოვ­რე­ბა ისე, რომ მას ჰქონ­დეს თან­მიმ­დევ­რუ­ლო­ბის, უწყ­ვე­ტო­ბის, გა­მოც­დი­ლე­ბის ცნო­ბა­დო­ბის გრძნო­ბა. ჩვი­ლი, რო­მელ­საც ძი­რი­თა­დი ნდო­ბის გრძნო­ბა აქვს ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი, აღიქ­ვამს გა­რე­მოს, რო­გორც სა­ი­მე­დო და პროგ­ნო­ზი­რე­ბადს; მას შე­უძ­ლია მო­ით­მი­ნოს დე­დის არარ­სე­ბო­ბა ზედ­მე­ტი ტან­ჯ­ვი­სა და მის­გან „გან­შო­რე­ბის“ გა­მო შფოთ­ვის გა­რე­შე. უნ­დობ­ლო­ბის, ში­შის, ეჭ­ვის შეგ­რ­ძ­ნე­ბა ჩნდე­ბა, თუ დე­და არა­სან­დოა.

2. ად­რე­უ­ლი ბავ­შ­ვო­ბა: ავ­ტო­ნო­მია/სირ­ცხ­ვი­ლი და ეჭ­ვი

ფრო­ი­დის შე­სა­ბა­მი­სად, ეს პე­რი­ო­დი გრძელ­დე­ბა ერ­თი­დან სამ წლამ­დე და შე­ე­სა­ბა­მე­ბა ანა­ლურ სტა­დი­ას. ბი­ო­ლო­გი­უ­რი მომ­წი­ფე­ბა სა­ფუძ­ველს ქმნის ბავ­შ­ვის და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი მოქ­მე­დე­ბის ახა­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის გა­ჩე­ნის­თ­ვის რიგ სფე­რო­ებ­ში (მა­გა­ლი­თად, დგო­მა, სი­ა­რუ­ლი, ცოც­ვა, რეცხ­ვა, ჩაც­მა, ჭა­მა). ერიქ­სო­ნის თვალ­საზ­რი­სით, ბავ­შ­ვის შე­ჯა­ხე­ბა სა­ზო­გა­დო­ე­ბის მოთხოვ­ნებ­თან და ნორ­მებ­თან ხდე­ბა არა მხო­ლოდ მა­შინ, რო­დე­საც მას ას­წავ­ლი­ან ქო­თანს, მშობ­ლებ­მა თან­და­თან უნ­და გა­ა­ფარ­თო­ონ ბავ­შ­ვებ­ში და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი მოქ­მე­დე­ბი­სა და თვით­კონ­ტ­რო­ლის შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი. ბავ­შ­ვის იდენ­ტო­ბა, ამ ეტაპ­ზე, შე­იძ­ლე­ბა გა­ნი­საზღ­ვ­როს ფორ­მუ­ლით: „მე თვი­თონ“ და „მე ვარ ის, რაც შე­მიძ­ლია“. გო­ნივ­რუ­ლი ნე­ბარ­თ­ვა ხელს უწყობს ბავ­შ­ვის ავ­ტო­ნო­მი­ის ფორ­მი­რე­ბას. მუდ­მი­ვი გა­და­ჭარ­ბე­ბუ­ლი მე­ურ­ვე­ო­ბის შემ­თხ­ვე­ვა­ში ან, პი­რი­ქით, რო­დე­საც მშობ­ლე­ბი ძა­ლი­ან ბევრს ელი­ან ბავ­შ­ვის­გან, რაც მის შე­საძ­ლებ­ლო­ბებს სცილ­დე­ბა, ის გა­ნიც­დის სირ­ცხ­ვილს, ეჭვს და სა­კუ­თარ თავ­ში და­ურ­წ­მუ­ნებ­ლო­ბის შეგ­რ­ძ­ნე­ბას, დამ­ცი­რე­ბას, სი­სუს­ტეს. ამ­რი­გად, კონ­ფ­ლიქ­ტის წარ­მა­ტე­ბუ­ლი მოგ­ვა­რე­ბით, ეგო მო­ი­ცავს ნე­ბას, თვით­კონ­ტ­როლს და უარ­ყო­ფი­თი შე­დე­გით — სუსტ ნე­ბას. ამ ეტაპ­ზე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი მე­ქა­ნიზ­მია კრი­ტი­კუ­ლი რი­ტუ­ა­ლი­ზა­ცია, რო­მე­ლიც ეფუძ­ნე­ბა სი­კე­თი­სა და ბო­რო­ტე­ბის, კარ­გი­სა და ცუ­დის, ნე­ბა­დარ­თუ­ლი­სა და აკ­რ­ძა­ლუ­ლის, ლა­მა­ზი­სა და მა­ხინ­ჯის კონ­კ­რე­ტულ მა­გა­ლი­თებს.

3. თა­მა­შის ასა­კი: ინი­ცი­ა­ტი­ვა

სკო­ლამ­დელ პე­რი­ოდ­ში, რო­მელ­საც ერიქ­სონ­მა „თა­მა­შის ასა­კი“ უწო­და, 3-დან 6 წლამ­დე, ვი­თარ­დე­ბა კონ­ფ­ლიქ­ტი ინი­ცი­ა­ტი­ვა­სა და და­ნა­შა­უ­ლის შეგ­რ­ძ­ნე­ბას შო­რის. ბავ­შ­ვე­ბი იწყე­ბენ და­ინ­ტე­რე­სე­ბას სხვა­დას­ხ­ვა სა­მუ­შაო აქ­ტი­ვო­ბით, ცდი­ან ახალ ნივ­თებს და კონ­ტაქ­ტო­ბენ თა­ნა­ტო­ლებ­თან. ამ დროს სო­ცი­ა­ლუ­რი სამ­ყა­რო ბავ­შ­ვის­გან მო­ითხოვს, იყოს აქ­ტი­უ­რი, გა­დაჭ­რას ახა­ლი ამო­ცა­ნე­ბი და შე­ი­ძი­ნოს ახა­ლი უნა­რე­ბი. მას აქვს და­მა­ტე­ბი­თი პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბა სა­კუ­თარ თავ­ზე, უმ­ც­რო­სებ­სა და ში­ნა­ურ ცხო­ვე­ლებ­ზე. ეს არის ასა­კი, რო­დე­საც იდენ­ტო­ბის მთა­ვა­რი გრძნო­ბა გა­მო­ი­ხა­ტე­ბა ფორ­მუ­ლა­ში – „მე ვარ ის, ვინც ვიქ­ნე­ბი“. არ­სე­ბობს რი­ტუ­ა­ლის დრა­მა­ტუ­ლი (თა­მა­შის) კომ­პო­ნენ­ტი, რომ­ლის დახ­მა­რე­ბი­თაც ბავ­შ­ვი ხე­ლახ­ლა ქმნის, ცვლის და სწავ­ლობს მოვ­ლე­ნე­ბის წი­ნას­წარ­მეტყ­ვე­ლე­ბას. ინი­ცი­ა­ტი­ვა ასო­ცირ­დე­ბა აქ­ტი­უ­რო­ბის ხა­რის­ხ­თან, მის­წ­რა­ფე­ბა­ში „შე­უ­ტი­ოს“ შე­სას­რუ­ლე­ბელ ამო­ცა­ნას. ამ დროს ის და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი მოქ­მე­დე­ბის სი­ხა­რულს გა­მო­ხა­ტავს. ამ ეტაპ­ზე, ბავ­შ­ვი ად­ვი­ლად იდენ­ტი­ფი­ცირ­დე­ბა სხვა ადა­მი­ა­ნებ­თან (არა მხო­ლოდ მშობ­ლებ­თან), ად­ვი­ლად ეუფ­ლე­ბა სწავ­ლას.

4. სას­კო­ლო ასა­კი: შრო­მის­მოყ­ვა­რე­ო­ბა/არას­რულ­ფა­სოვ­ნე­ბა

მე­ოთხე ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი პე­რი­ო­დი შე­ე­სა­ბა­მე­ბა ლა­ტენ­ტურ პე­რი­ოდს, ფრო­ი­დის შე­სა­ბა­მი­სად. სა­კუ­თა­რი სქე­სის მშო­ბელ­თან მე­ტო­ქე­ო­ბა უკ­ვე დაძ­ლე­უ­ლია. 6-დან 12 წლამ­დე ასაკ­ში ბავ­შ­ვი სცდე­ბა ოჯა­ხის საზღ­ვ­რებს და იწყე­ბა სის­ტე­მა­ტუ­რი სწავ­ლა, მათ შო­რის კულ­ტუ­რის ტექ­ნო­ლო­გი­უ­რი მხა­რის გაც­ნო­ბა. ერიქ­სო­ნის კონ­ცეფ­ცი­ის უნი­ვერ­სა­ლუ­რო­ბა სწო­რედ სწავ­ლის სურ­ვილ­შია. ტერ­მი­ნი „შრო­მის­მოყ­ვა­რე­ო­ბა“, „მუ­შა­ო­ბის გე­მო“ ასა­ხავს ამ პე­რი­ო­დის მთა­ვარ თე­მას, ბავ­შ­ვე­ბი, ამ დროს, გა­ათ­ვით­ც­ნო­ბი­ე­რე­ბენ, რა გა­მოს­დით და რა რო­გორ მუ­შა­ობს. ბავ­შ­ვის ეგო­-ი­დენ­ტუ­რო­ბა ახ­ლა შემ­დეგ­ნა­ი­რად გა­მო­ი­ხა­ტე­ბა: „მე ვარ ის, რაც ვის­წავ­ლე“.

ამ პე­რი­ო­დის სა­შიშ­რო­ე­ბაა არას­რულ­ფა­სოვ­ნე­ბის ან არა­კომ­პე­ტენ­ტუ­რო­ბის გრძნო­ბე­ბის გა­მო­ჩე­ნა, სა­კუ­თარ შე­საძ­ლებ­ლო­ბებ­ში ეჭ­ვე­ბის გა­ჩე­ნა.

5. ახალ­გაზ­რ­დო­ბა: ეგო-იდენ­ტო­ბა/რო­ლე­ბის შე­რე­ვა

ახალ­გაზ­რ­დო­ბა, ერიქ­სო­ნის ცხოვ­რე­ბის ციკ­ლის სქე­მის მე­ხუ­თე ეტა­პი, ით­ვ­ლე­ბა ადა­მი­ა­ნის ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი გან­ვი­თა­რე­ბის ყვე­ლა­ზე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან პე­რი­ო­დად: „ახალ­გაზ­რ­დო­ბა არის დო­მი­ნან­ტუ­რი პო­ზი­ტი­უ­რი ეგოს იდენ­ტო­ბის სა­ბო­ლოო დამ­კ­ვიდ­რე­ბის ასა­კი. სწო­რედ მა­შინ ხდე­ბა მო­მა­ვა­ლი, უახ­ლო­ეს საზღ­ვ­რებ­ში, ცხოვ­რე­ბის შეგ­ნე­ბუ­ლი გეგ­მის ნა­წი­ლი. ერიქ­სონ­მა დი­დი ყუ­რადღე­ბა გა­ა­მახ­ვი­ლა მო­ზარ­დო­ბა­ზე და მი­იჩ­ნია, რომ ეს ადა­მი­ა­ნის ფსი­ქო­ლო­გი­უ­რი და სო­ცი­ა­ლუ­რი კე­თილ­დღე­ო­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის ცენ­ტ­რა­ლუ­რი ეტა­პია. აღარ არის ბავ­შ­ვი, მაგ­რამ ჯერ კი­დევ არ არის ზრდას­რუ­ლი (12-13 წლი­დან, და­ახ­ლო­ე­ბით, 19-20 წლამ­დე, ამე­რი­კულ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში). მო­ზარ­დი ახა­ლი სო­ცი­ა­ლუ­რი რო­ლე­ბი­სა და მას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი მოთხოვ­ნე­ბის წი­ნა­შე დგას. მო­ზარ­დე­ბი აფა­სე­ბენ სამ­ყა­როს და და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბას მის მი­მართ. ისი­ნი ფიქ­რო­ბენ, რომ შე­უძ­ლი­ათ მო­ი­გო­ნონ იდე­ა­ლუ­რი ოჯა­ხი, რე­ლი­გია, ფი­ლო­სო­ფი­უ­რი სის­ტე­მა, სო­ცი­ა­ლუ­რი სტრუქ­ტუ­რა. სტი­ქი­უ­რად ეძე­ბენ პა­სუ­ხებს მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან კითხ­ვებ­ზე: „ვინ ვარ მე?“, „სად მივ­დი­ვარ?“, „ვინ მინ­და გავ­ხ­დე?“. მო­ზარ­დის ამო­ცა­ნაა, შეკ­რი­ბოს ამ დრო­ის­თ­ვის არ­სე­ბუ­ლი ყვე­ლა ცოდ­ნა სა­კუ­თა­რი თა­ვის შე­სა­ხებ (რო­გო­რი ვა­ჟე­ბი ან ქა­ლიშ­ვი­ლე­ბი არი­ან ისი­ნი, სტუ­დენ­ტე­ბი, სპორ­ტ­ს­მე­ნე­ბი, მუ­სი­კო­სე­ბი და ა.შ.).) და შექ­მ­ნას სა­კუ­თა­რი თა­ვის ერ­თი­ა­ნი გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბა (ეგო-იდენ­ტო­ბა), მათ შო­რის წარ­სუ­ლის და მო­სა­ლოდ­ნე­ლი მო­მავ­ლის გაც­ნო­ბი­ე­რე­ბა. სა­კუ­თა­რი თა­ვის, რო­გორც ახალ­გაზ­რ­დის აღ­ქ­მა უნ­და და­დას­ტურ­დეს ინ­ტერ­პერ­სო­ნა­ლუ­რი კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის გა­მოც­დი­ლე­ბით.

6. ახალ­გაზ­რ­დო­ბა: ინ­ტი­მუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბის/იზო­ლა­ცი­ის მიღ­წე­ვა

მე­ექ­ვ­სე ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი ეტა­პი გრძელ­დე­ბა გვი­ან მო­ზარ­დო­ბი­დან ად­რე­ულ ზრდას­რუ­ლო­ბამ­დე (20-დან 25 წლამ­დე), აღ­ნიშ­ნავს ზრდას­რუ­ლო­ბის ფორ­მა­ლურ და­საწყისს. ზო­გა­დად, ეს არის პრო­ფე­სი­ის („მოწყო­ბის“) მო­პო­ვე­ბის პე­რი­ო­დი, შეყ­ვა­რე­ბუ­ლო­ბა, ად­რე­უ­ლი ქორ­წი­ნე­ბა, და­მო­უ­კი­დე­ბე­ლი ოჯა­ხუ­რი ცხოვ­რე­ბის და­საწყი­სი. ერიქ­სო­ნი იყე­ნებს ტერ­მინს ინ­ტი­მუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბა (ინ­ტი­მუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბის მიღ­წე­ვა), რო­გორც მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვი, მაგ­რამ, ამა­ვე დროს, მთა­ვა­რი – ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ში ურ­თი­ერ­თ­გა­გე­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა, სხვა ადა­მი­ა­ნის იდენ­ტო­ბას­თან შერ­წყ­მა სა­კუ­თა­რი თა­ვის და­კარ­გ­ვის ში­შის გა­რე­შე. ეს არის ინ­ტი­მუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბის ის ას­პექ­ტი, რო­მელ­საც ერიქ­სო­ნი მი­იჩ­ნევს, რო­გორც აუცი­ლე­ბელ პი­რო­ბას ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი ქორ­წი­ნე­ბის­თ­ვის. ამ ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლურ ეტაპ­ზე მთა­ვა­რი საფ­რ­თხეა გა­და­ჭარ­ბე­ბუ­ლი თვით­დამ­კ­ვიდ­რე­ბა ან ინ­ტერ­პერ­სო­ნა­ლუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის თა­ვი­დან აცი­ლე­ბა. მშვი­დი და სან­დო პი­რა­დი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის დამ­ყა­რე­ბის უუნა­რო­ბა იწ­ვევს მარ­ტო­ო­ბის გან­ც­დას, სო­ცი­ა­ლურ ვა­კუ­უმ­სა და იზო­ლა­ცი­ას. და­დე­ბი­თი თვი­სე­ბა, რო­მე­ლიც და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია „ინ­ტი­მუ­რო­ბის/იზო­ლა­ცი­ის“ კრი­ზი­სი­დან ნორ­მა­ლურ გა­მო­სა­ვალ­თან, არის სიყ­ვა­რუ­ლი. ერიქ­სო­ნი ხაზს უს­ვამს რო­მან­ტი­კუ­ლი კომ­პო­ნენ­ტე­ბის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას, მაგ­რამ უფ­რო ფარ­თოდ მი­იჩ­ნევს ჭეშ­მა­რიტ სიყ­ვა­რულ­სა და ინ­ტი­მუ­რო­ბას – რო­გორც უნარს მი­ან­დო სა­კუ­თა­რი თა­ვი სხვა ადა­მი­ანს და დარ­ჩე ამ ურ­თი­ერ­თო­ბის ერ­თ­გუ­ლი. ამ ტი­პის სიყ­ვა­რუ­ლი ვლინ­დე­ბა ურ­თი­ერ­თ­დახ­მა­რე­ბა­ში, პა­ტი­ვის­ცე­მა­სა და პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბა­ში სხვა ადა­მი­ა­ნის მი­მართ.

7. სიმ­წი­ფე: პრო­დუქ­ტი­უ­ლო­ბა/ინერ­ცია

მეშ­ვი­დე ეტა­პი მო­ი­ცავს 26-დან 64 წლამ­დე პე­რი­ოდს; მი­სი მთა­ვა­რი პრობ­ლე­მაა არ­ჩე­ვა­ნი პრო­დუქ­ტი­უ­ლო­ბა­სა და ინერ­ცი­ას შო­რის. პრო­დუქ­ტი­უ­ლო­ბა მოქ­მე­დებს რო­გორც უფ­რო­სი თა­ო­ბის საზ­რუ­ნა­ვი მათ შე­სა­ხებ, ვინც შეც­ვ­ლის მათ – იმის შე­სა­ხებ, თუ რო­გორ უნ­და და­ეხ­მა­რონ უმ­ც­როს თა­ო­ბას გაძ­ლი­ე­რე­ბა­სა და სწო­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბის არ­ჩე­ვა­ში. ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, კარ­გი მა­გა­ლი­თია ადა­მი­ა­ნის თვით­რე­ა­ლი­ზა­ცი­ის გრძნო­ბა, რო­მე­ლიც და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია მი­სი შთა­მო­მავ­ლე­ბის მიღ­წე­ვებ­თან. თუ პრო­დუქ­ტი­უ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბის უნა­რი იმ­დე­ნად გა­მო­ხა­ტუ­ლია მოზ­რ­დი­ლებ­ში, რომ ის ჭარ­ბობს ინერ­ცი­ას, მა­შინ ამ ეტა­პის და­დე­ბი­თი ხა­რის­ხი გა­მო­ი­ხა­ტე­ბა ზრუნ­ვა­ში. ის მო­ზარ­დე­ბი, რომ­ლე­ბიც ვერ ხდე­ბი­ან პრო­დუქ­ტი­უ­ლე­ბი, თან­და­თან გა­და­დი­ან თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბის მდგო­მა­რე­ო­ბა­ში, რო­დე­საც შეშ­ფო­თე­ბის მთა­ვა­რი სა­გა­ნია სა­კუ­თა­რი, პი­რა­დი სა­ჭი­რო­ე­ბე­ბი და კე­თილ­მოწყო­ბა. მათ არ აინ­ტე­რე­სებთ ვინ­მე ან რა­მე, გარ­და თა­ვი­ან­თი სურ­ვი­ლე­ბი­სა. პრო­დუქ­ტი­უ­ლო­ბის და­კარ­გ­ვით, ინ­დი­ვი­დის, რო­გორც სა­ზო­გა­დო­ე­ბის აქ­ტი­უ­რი წევ­რის, ფუნ­ქ­ცი­ო­ნი­რე­ბა წყდე­ბა, ცხოვ­რე­ბა იქ­ცე­ვა სა­კუ­თა­რი სა­ჭი­რო­ე­ბე­ბის დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბად, ინ­ტერ­პერ­სო­ნა­ლუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ღა­რიბ­დე­ბა. ეს ფე­ნო­მე­ნი – „ხან­დაზ­მუ­ლი ასა­კის კრი­ზი­სი“ – გა­მო­ხა­ტუ­ლია უიმე­დო­ბა­სა და ცხოვ­რე­ბის უაზ­რო­ბა­ში.

8. სი­ბე­რე: ეგოს მთლი­ა­ნო­ბა/სა­სო­წარ­კ­ვე­თა

ბო­ლო ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი ეტა­პი (65 წლი­დან სიკ­ვ­დი­ლამ­დე) ას­რუ­ლებს ადა­მი­ა­ნის სი­ცოცხ­ლეს. თით­ქ­მის ყვე­ლა კულ­ტუ­რა­ში, ეს პე­რი­ო­დი აღ­ნიშ­ნავს სი­ბე­რის და­საწყისს, რო­დე­საც ადა­მი­ა­ნი გა­და­ლა­ხავს უამ­რავ სა­ჭი­რო­ე­ბას: უნ­და მო­ერ­გოს იმ ფაქტს, რომ ფი­ზი­კუ­რი ძა­ლა მცირ­დე­ბა და ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბა უარეს­დე­ბა, შე­ე­გუ­ოს უფ­რო მოკ­რ­ძა­ლე­ბულ ფი­ნან­სურ მდგო­მა­რე­ო­ბას და ცხოვ­რე­ბის გან­მარ­ტო­ე­ბულ წესს, მო­ერ­გოს მე­უღ­ლი­სა და ახ­ლო მე­გობ­რე­ბის სიკ­ვ­დილს, ასე­ვე და­ამ­ყა­როს ურ­თი­ერ­თო­ბა სა­კუ­თა­რი ასა­კის ადა­მი­ა­ნებ­თან. ამ დროს, ადა­მი­ა­ნის ყუ­რადღე­ბის ფო­კუ­სი გა­და­დის მო­მავ­ლის შე­სა­ხებ წუ­ხი­ლი­დან წარ­სულ გა­მოც­დი­ლე­ბა­ზე, ადა­მი­ა­ნე­ბი უკან იყუ­რე­ბი­ან და გა­და­ხე­და­ვენ თა­ვი­ანთ ცხოვ­რე­ბი­სე­ულ გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბებს, ახ­სოვთ თა­ვი­ან­თი მიღ­წე­ვე­ბი და წა­რუ­მა­ტებ­ლო­ბე­ბი. ერიქ­სო­ნი და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი იყო ამ ში­ნა­გა­ნი ბრძო­ლით, სა­კუ­თა­რი ცხოვ­რე­ბის გა­და­ხედ­ვის ამ ში­ნა­გა­ნი პრო­ცე­სით.

ერიქ­სო­ნის აზ­რით, ცხოვ­რე­ბის ამ ბო­ლო ფა­ზას ახა­სი­ა­თებს არა იმ­დე­ნად ახა­ლი ფსი­ქო­სო­ცი­ა­ლუ­რი კრი­ზი­სი, რამ­დე­ნა­დაც ეგოს გან­ვი­თა­რე­ბის ყვე­ლა წარ­სუ­ლი ეტა­პის შე­ჯა­მე­ბა, ინ­ტეგ­რა­ცია და შე­ფა­სე­ბა: „მხო­ლოდ მათ­თ­ვის, ვინც რა­ტომ­ღაც ზრუ­ნავ­და საქ­მე­ებ­სა და ადა­მი­ა­ნებ­ზე, რომ­ლებ­მაც გა­ნი­ცა­დეს ტრი­უმ­ფე­ბი და და­მარ­ცხე­ბე­ბი ცხოვ­რე­ბა­ში, რომ­ლე­ბიც სხვე­ბის­თ­ვის შთა­გო­ნე­ბა იყ­ვ­ნენ და წა­მო­ა­ყე­ნეს იდე­ე­ბი – შე­იძ­ლე­ბა თან­და­თან მომ­წიფ­დეს შვი­დი წი­ნა ეტა­პის ნა­ყო­ფი. მე არ ვი­ცი ამის უკე­თე­სი გან­მარ­ტე­ბა, ვიდ­რე ეგოს ინ­ტეგ­რა­ცია (მთლი­ა­ნო­ბა). ეგოს ინ­ტეგ­რა­ცი­ის გრძნო­ბა ემ­ყა­რე­ბა ადა­მი­ა­ნის უნარს, გა­და­ხე­დოს თა­ვის მთელ წარ­სულ ცხოვ­რე­ბას (მათ შო­რის ქორ­წი­ნე­ბას, შვი­ლებს და შვი­ლიშ­ვი­ლებს, კა­რი­ე­რას, მიღ­წე­ვებს, სო­ცი­ა­ლურ ურ­თი­ერ­თო­ბებს) და თავ­მ­დაბ­ლად, მაგ­რამ მტკი­ცედ უთხ­რას სა­კუ­თარ თავს: „კმა­ყო­ფი­ლი ვარ“. სიკ­ვ­დი­ლის გარ­და­უ­ვა­ლო­ბა აღარ არის სა­ში­ში, რად­გან ასე­თი ადა­მი­ა­ნე­ბი ხე­და­ვენ სა­კუ­თა­რი თა­ვის გაგ­რ­ძე­ლე­ბას ან შთა­მო­მავ­ლებ­ში, ან შე­მოქ­მე­დე­ბით მიღ­წე­ვებ­ში. ერიქ­სო­ნი თვლის, რომ მხო­ლოდ სი­ბე­რე­ში მო­დის ჭეშ­მა­რი­ტი სიმ­წი­ფე და გან­ვ­ლი­ლი წლე­ბის სიბ­რ­ძნე. ამა­ვე დროს, ის აღ­ნიშ­ნავს: „სი­ბე­რის სიბ­რ­ძ­ნემ იცის ადა­მი­ა­ნის მი­ერ შე­ძე­ნი­ლი ყვე­ლა ცოდ­ნის ფარ­დო­ბი­თო­ბა ერთ ის­ტო­რი­ულ პე­რი­ოდ­ში. სიბ­რ­ძ­ნე არის სი­ცოცხ­ლის უპი­რო­ბო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის რე­ა­ლი­ზე­ბა თა­ვად სიკ­ვ­დი­ლის წი­ნა­შე“. სა­პი­რის­პი­რო პო­ლუს­ზე არი­ან ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც თა­ვი­ანთ ცხოვ­რე­ბას არა­რე­ა­ლი­ზე­ბუ­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი­სა და შეც­დო­მე­ბის სე­რი­ად აღიქ­ვა­მენ. ახ­ლა, სი­ცოცხ­ლის ბო­ლოს, ისი­ნი ხვდე­ბი­ან, რომ უკ­ვე გვი­ა­ნია ყვე­ლაფ­რის თა­ვი­დან დაწყე­ბა ან სა­კუ­თა­რი თა­ვის მთლი­ა­ნო­ბის შეგ­რ­ძ­ნე­ბის ახა­ლი გზე­ბის ძი­ე­ბა. ინ­ტეგ­რა­ცი­ის ნაკ­ლე­ბო­ბა ამ ადა­მი­ა­ნებ­ში ვლინ­დე­ბა სიკ­ვ­დი­ლის ფა­რუ­ლი ში­შით, მუდ­მი­ვი წა­რუ­მა­ტებ­ლო­ბის გან­ც­დით და შეშ­ფო­თე­ბით იმის შე­სა­ხებ, თუ რა „შე­იძ­ლე­ბა მოხ­დეს“. ერიქ­სო­ნი გა­ღი­ზი­ა­ნე­ბულ და აღ­შ­ფო­თე­ბულ ხან­დაზ­მულ ადა­მი­ა­ნებ­ში გან­წყო­ბის ორ ძი­რი­თად ტიპს ასა­ხე­ლებს: სი­ნა­ნულს, რომ ცხოვ­რე­ბას თა­ვი­დან ვერ იცხოვ­რებ და სა­კუ­თა­რი ნაკ­ლო­ვა­ნე­ბე­ბი­სა და დე­ფექ­ტე­ბის უარ­ყო­ფას, მა­თი გა­რე სამ­ყა­რო­ზე პრო­ექ­ცი­ით.

ნინო მაჩხანელი
სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებელთა მომზადების 60-კრედიტიანი პროგრამის სტუდენტი

 

გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა

1. Эриксон Э. Идентичность: юность и кризис / пер. с англ.; общ. ред. и
предисл. А. В. Толстых. – М.: Прогресс, б.г. (1996).
2. Э. Элкинд. Эрик Эриксон и восемь стадий человеческой жизни . [Пер.
с. англ.] – М.: Когито-центр, 1996.

 

ერთიანი ეროვნული გამოცდები

ბლოგი

კულტურა

მსგავსი სიახლეები