23 მაისი, ხუთშაბათი, 2024

დნმ-ის მო­დე­ლის დამ­ზა­დე­ბა, გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბით, ქი­მი­უ­რი შედ­გე­ნი­ლო­ბის გა­სა­აზ­რებ­ლად

spot_img

სსიპ ზუგ­დი­დის №3 სა­ჯა­რო სკო­ლის ბი­ო­ლო­გი­ის მას­წავ­ლე­ბე­ლი

 

სსიპ ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის შამ­გო­ნის სა­ჯა­რო სკო­ლის მა­თე­მა­ტი­კის მას­წავ­ლე­ბე­ლი

 

სწავ­ლე­ბის პრო­ცეს­ში გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია მოს­წავ­ლე­თა მო­ტი­ვა­ცი­ის ამაღ­ლე­ბა, რა­საც დიდ­წი­ლად გა­ნა­პი­რო­ბებს მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო რე­სურ­სე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა რო­გორც მას­წავ­ლებ­ლე­ბის­თ­ვის, ასე­ვე მოს­წავ­ლე­ე­ბის­თ­ვის. სას­წავ­ლო რე­სურ­სე­ბი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ფაქ­ტო­რია სწავ­ლა-სწავ­ლე­ბის ხა­რის­ხის ასა­მაღ­ლებ­ლა­დაც.

გან­ვი­ხი­ლოთ სა­კითხი უჯ­რე­დის ქი­მი­უ­რი შედ­გე­ნი­ლო­ბის მა­გა­ლით­ზე, რომ­ლის სწავ­ლე­ბი­სას გარ­კ­ვე­ულ გა­მოწ­ვე­ვებს ვაწყ­დე­ბით. მოს­წავ­ლე­ებს გან­სა­კუთ­რე­ბით უჭირთ ნუკ­ლე­ი­ნის მჟა­ვე­ე­ბის გა­აზ­რე­ბა და შეს­წავ­ლა – რო­გორ არის ორ­გა­ნუ­ლი ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბი პო­ლი­მე­რებ­ში და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი. ეს სა­კითხი გა­სა­აზ­რებ­ლად რთუ­ლია (დნმ-ის ორ­მა­გი სპი­რა­ლის სივ­რ­ცუ­ლი კონ­ფი­გუ­რა­ცია) და, ბუ­ნებ­რი­ვია, მი­სი წარ­მოდ­გე­ნა უძ­ნელ­დე­ბათ.

ცნო­ბი­ლია, რომ დნმ რთუ­ლი ნივ­თი­ე­რე­ბაა. შედ­გე­ბა ორ­მა­გი ჯაჭ­ვის­გან, თი­თო­ე­უ­ლი ჯაჭ­ვი კი მო­ნო­მე­რე­ბის­გან, რო­მელ­თაც ნუკ­ლე­ო­ტი­დე­ბი ეწო­დე­ბა. ნუკ­ლე­ო­ტი­დი სა­მი კომ­პო­ნენ­ტის­გან შედ­გე­ბა: ფოს­ფორ­მ­ჟა­ვას ნაშ­თის, ხუთ­ნახ­შირ­ბა­დი­ა­ნი (პენ­ტო­ზა) ნახ­შირ­წყა­ლი დე­ზოქ­სი­რი­ბო­ზის­გან და აზო­ტო­ვა­ნი ციკ­ლუ­რი ფუ­ძე­ე­ბის­გან. ეს ფუ­ძე­ე­ბია: ადე­ნი­ნი, გუ­ა­ნი­ნი, ცი­ტო­ზი­ნი, თი­მი­ნი.

იმი­სათ­ვის, რომ მოს­წავ­ლემ უკეთ გა­ი­აზ­როს ქი­მი­უ­რი აღ­ნა­გო­ბა, სივ­რ­ცუ­ლად ამ ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბის ურ­თი­ერ­თ­გან­ლა­გე­ბა და და­კავ­ში­რე­ბა, ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სოა დნმ-ის ასაწყო­ბი მო­დე­ლის დე­მონ­ს­ტ­რი­რე­ბა. მათ­თ­ვის ად­ვი­ლად გა­სა­გე­ბი გახ­დე­ბა დნმ-ის შედ­გე­ნი­ლო­ბა.

გი­ზი­ა­რებთ დნმ-ის ასაწყო­ბი მო­დე­ლის დამ­ზა­დე­ბის ჩვე­ნე­ულ გა­მოც­დი­ლე­ბას. სა­ჭი­როა შემ­დე­გი რე­სურ­სი: მუ­ყაო, ფე­რა­დი სა­ღე­ბა­ვე­ბი, მაკ­რა­ტე­ლი, ფე­რა­დი საქ­სო­ვი ძა­ფი.

პირ­ველ რიგ­ში, უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ დნმ-ის მო­დე­ლის დე­ტა­ლე­ბი, სა­ერ­თო ჯამ­ში, გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რე­ბია (წრე, ოთხ­კუთხე­დი, მრა­ვალ­კუთხე­დი), რად­გა­ნაც ამ ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბის აღ­ნა­გო­ბა, სწო­რე­დაც რომ, მა­თი მსგავ­სია. ამი­ტომ მო­დე­ლის დამ­ზა­დე­ბის პრო­ცეს­ში მოს­წავ­ლე­ე­ბი, გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რე­ბის მი­მარ­თუ­ლე­ბით, მა­თე­მა­ტი­კურ ცოდ­ნას აქ­ტი­უ­რად გა­მო­ი­ყე­ნე­ბენ.

ამას­თან, სი­გა­ნე­ში დნმ 2 ნა­ნო­მეტ­რის ტო­ლია, ხო­ლო ნუკ­ლე­ო­ტი­დებს შო­რის მან­ძი­ლი – 0,34 ნა­ნო­მეტ­რის (ნა­ნო­მეტ­რი მეტ­რის მე­მი­ლი­არ­დე­დი ნა­წი­ლია, ეს არის მიკ­რო­ნა­წი­ლა­კე­ბის სიგ­რ­ძის სა­ზო­მი ერ­თე­უ­ლი). ამ შემ­თხ­ვე­ვა­შიც, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, მოს­წავ­ლე­ებ­მა შეძ­ლონ ნუკ­ლე­ო­დი­ტებ­სა და დნმ-ს შო­რის მან­ძი­ლის სწო­რად გა­მოთ­ვ­ლა.

ცნო­ბის­თ­ვის, ნა­ნო­ტექ­ნო­ლო­გი­ამ, რო­მე­ლიც მო­ი­ცავს ისე­თი მა­სა­ლე­ბი­სა და ნა­ერ­თე­ბის კვლე­ვა­სა და შექ­მ­ნას, რო­მელ­თა ზო­მე­ბი 1-დან 100ნმ-მდე მერ­ყე­ობს, რე­ვო­ლუ­ცია მო­ახ­დი­ნა მრა­ვალ სა­მეც­ნი­ე­რო დარ­გ­ში, მათ შო­რის, ბი­ო­ლო­გი­ა­სა და მე­დი­ცი­ნა­ში. ნა­ნო­მა­სა­ლე­ბის უდი­დე­სი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა ბი­ო­ლო­გი­ა­ში კი­დევ უფ­რო დი­დია იმ­დე­ნად, რამ­დე­ნა­დაც ბი­ო­ლო­გი­უ­რი სტრუქ­ტუ­რე­ბის უმე­ტე­სო­ბის ზო­მე­ბი სწო­რედ ამ შკა­ლით გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა.

I ეტა­პი. პირ­ველ რიგ­ში, მუ­ყა­ოს­გან უნ­და გა­მო­იჭ­რას გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რა — წრე, რო­მე­ლიც შე­ი­ღე­ბე­ბა მომ­წ­ვა­ნო-მოყ­ვი­თალოდ (ე.წ. ფოს­ფო­რის­ფ­რად), ვა­წერთ p-ს, რაც ნიშ­ნავს ფოს­ფორ­მ­ჟა­ვას ნაშთს. კი­დე­ებ­ზე, ორი­ვე მხა­რეს, ვუ­კე­თებთ ნახ­ვ­რე­ტებს ძა­ფის­თ­ვის.

II ეტა­პი. ხუთ­ნახ­შირ­ბა­დი­ა­ნი ნახ­შირ­წყ­ლის დე­ზოქ­სი­რი­ბო­ზას მო­დე­ლის და­სამ­ზა­დებ­ლად, მუ­ყა­ოს­გან გა­მოვ­ჭ­რათ გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რა – ხუთ­კუთხე­დი და შე­ვა­ფე­რა­დოთ ყვით­ლად. ერთ კუთხეს და­ვა­წე­როთ o, რად­გან ჟან­გ­ბა­დი ციკ­ლ­შია ჩარ­თუ­ლი. იმ ად­გი­ლას კი, სა­დაც ჟან­გ­ბა­დია ჩარ­თუ­ლი, გვერ­დის ბო­ლო­ე­ბი გავ­ხ­ვ­რი­ტოთ ძა­ფის­თ­ვის (ხუთ­კუთხე­დი იქ­ნე­ბა ყვი­თე­ლი ფე­რის).

III ეტა­პი. აზო­ტო­ვან ციკ­ლუ­რი ფუ­ძე­ე­ბის მო­დე­ლე­ბის და­სამ­ზა­დებ­ლად, კვლავ მუ­ყა­ოს ვი­ყე­ნებთ, რომ­ლის­გა­ნაც ვამ­ზა­დებთ ცი­ტო­ზი­ნი­სა და თი­მი­ნის (პი­რი­მი­დი­ნუ­ლი ფუ­ძე­ე­ბი) ექ­ვ­ს­კუთხა გე­ო­მეტ­რი­ულ ფი­გუ­რა-მო­დე­ლებს, ადე­ნი­ნის და გუ­ა­ნი­ნის (პუ­რი­ნუ­ლი ფუ­ძე­ე­ბი) მრა­ვალ­კუთხედს, სა­დაც ხუთ­კუთხე­დი და ექ­ვ­ს­კუთხე­დია გა­ერ­თი­ა­ნე­ბუ­ლი.

მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ცი­ტო­ზი­ნი და თი­მი­ნი ერ­თ­ნა­ი­რი ფი­გუ­რე­ბია, სხვა­დას­ხ­ვა ნივ­თი­ე­რე­ბებს წარ­მო­ად­გე­ნენ, ამი­ტომ სხვა­დას­ხ­ვაფ­რად შევ­ღე­ბოთ, მა­გა­ლი­თად, ცი­ტო­ზი­ნი – ნაც­რის­ფ­რად და თი­მი­ნი – ცის­ფ­რად; ხო­ლო ადე­ნი­ნი და გუ­ა­ნი­ნი მრა­ვალ­კუთხე­დე­ბია და ისი­ნიც სხვა­დას­ხ­ვაფ­რად შევ­ღე­ბოთ.

გა­ვუ­კე­თოთ თი­მინს და ადე­ნინს სა­მი ნახ­ვ­რე­ტი ძა­ფის­თ­ვის (ერ­თი კარ­კას­თან და­სა­კავ­ში­რებ­ლად და ორი წყალ­ბა­დუ­რი ბმე­ბის­თ­ვის), ხო­ლო ცი­ტო­ზინს და გუ­ა­ნინს – ოთხი ნახ­ვ­რე­ტი (ერ­თი – კარ­კას­თან და­სა­კავ­ში­რებ­ლად და სა­მი – წყალ­ბა­დუ­რი ბმე­ბის­თ­ვის).

 

IV ეტა­პი. საქ­სო­ვი ძა­ფე­ბით, მო­ნაც­ვ­ლე­ო­ბით, ვა­კავ­ში­რებთ ერ­თ­მა­ნეთს მრგვალ და ხუთ­კუთხა ფი­გუ­რებს. ავა­გებთ ორ ჯაჭვს (შა­ქარ-ფოს­ფო­რუ­ლი ჯაჭ­ვი) და ვა­თავ­სებთ მათ მა­გი­და­ზე, ერ­თ­მა­ნე­თის პი­რის­პირ.

 

V ეტა­პი. ხუთ­კუთხა გე­ო­მეტ­რი­უ­ლი ფი­გუ­რა ძა­ფით უნ­და და­ვუ­კავ­ში­როთ აზო­ტო­ვან ციკ­ლურ ფი­გუ­რებს, რო­მე­ლიც მე-6 სუ­რათ­ზეა ნაჩ­ვე­ნე­ბი.

VI ეტა­პი. მო­დე­ლის დამ­ზა­დე­ბის ბო­ლო ეტაპ­ზე, აზო­ტო­ვა­ნი ციკ­ლუ­რი ფუ­ძე­ე­ბი კომ­პ­ლე­მენ­ტა­რო­ბის პრინ­ცი­პით უნ­და და­ვუ­კავ­ში­როთ ერ­თ­მა­ნეთს: ადე­ნი­ნი და თი­მი­ნი – ორ­მა­გი წყალ­ბა­დუ­რი ბმით, გუ­ა­ნი­ნი და ცი­ტო­ზი­ნი კი – სამ­მა­გი წყალ­ბა­დუ­რი ბმით.

მსგავ­სი ასაწყო­ბი რე­სურ­სით (დე­მონ­ს­ტ­რი­რე­ბით) მოს­წავ­ლე გა­ცი­ლე­ბით უკეთ იაზ­რებს თუ რო­გორ, რა თან­მიმ­დევ­რო­ბი­თაა ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბი ერ­თ­მა­ნეთ­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი. გარ­და ამი­სა, მოს­წავ­ლე ფარ­თოდ იყე­ნებს მა­თე­მა­ტი­კის წი­ნა­რე ცოდ­ნას და ცდი­ლობს ორი საგ­ნის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი სა­კითხე­ბის და­კავ­ში­რე­ბას/ტრან­ს­ფერს.

ბი­ო­ლო­გი­ის შეს­წავ­ლა და მის­და­მი ინ­ტე­რე­სის გაღ­ვი­ვე­ბა სა­ბა­ზო სა­ფე­ხურ­ზე იწყე­ბა, რო­ცა ძი­რი­თად ბი­ო­ლო­გი­ურ ცნე­ბებს ეყ­რე­ბა სა­ფუძ­ვე­ლი და ბი­ო­ლო­გი­უ­რი ცნო­ბი­ე­რე­ბა იწყებს ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას. სწო­რედ ამი­ტო­მაა მნიშ­ნე­ლო­ვა­ნი, რომ მას­წავ­ლე­ბელ­მა მაქ­სი­მა­ლუ­რად სა­ინ­ტე­რე­სო და შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი გა­ხა­დოს სა­გაკ­ვე­თი­ლო პრო­ცე­სი მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი აქ­ტი­ვო­ბე­ბით, რე­სურ­სე­ბი­თა და სა­გან­თა შო­რის კავ­ში­რე­ბით.

 

გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ლი­ტე­რა­ტუ­რა:

1) „ბი­ო­ლო­გია აბი­ტუ­რი­ენ­ტე­ბის­თ­ვის“ – ლა­მა­რა ბურ­დი­ლა­ძე, ნა­ნა სი­ხა­რუ­ლი­ძე, ქე­თე­ვან მაღ­რა­ძე, დო­დო ბა­რა­მი­ძე;

2) „ბი­ო­ლო­გია ერ­თი­ა­ნი ეროვ­ნუ­ლი გა­მოც­დე­ბის­თ­ვის“ – მა­ნა­ნა ალი­ბე­გაშ­ვი­ლი, ლი­ა­ნა რა­მიშ­ვი­ლი;

3) „ბი­ო­ლო­გია“ – ნ.კემ­პ­ბე­ლი, ჯ. რი­სი;

4) https://bit.ly/49Nkxii

ერთიანი ეროვნული გამოცდები

ბლოგი

კულტურა

მსგავსი სიახლეები